Kıraat, hadis ve Malikî mezhebi fıkıh âlimi. Künyesi, Ebu Ömer olup; ismi, Yusuf bin Abdullah bin Sa'id bin Ebu Zeyd bin Ayyad'dır. 505 (m. 1111) yılında, Endülüs'te bir beldede doğdu. İbn-i Ayyad diye tanınır. Kaynaklarda İbn-i Abbat diye de geçer. Belensiye'de yerleşti. Memleketine nisbetle, Reyi ve Endelüsî denildi. 575 (m. 1180) yılında yetmiş yaşlarında iken bir bayram günü şehit edildi.
Memleketinde ilim tahsiline başlayan İbn-i Ayyad, Ebu Abdullah bin Ebu İshak'tan kıraat dersleri aldı. 528 (m. 1133) yılında Belensiye'ye geldi. Bu sırada Büyük âlimlerin ilimlerinden istifade edebilecek temel bilgilere sahip olmuştu. Belensiye'de, kıraat ilminin en meşhur üstadları olan Ebu Mervan bin Sakil, Ebü'l Hasan bin Hüzeyl, Ebü'l-Hasan bin Ni'me'den kıraat ilmini öğrendi. Ebü'l-Velid Debbağ, Tarık bin Nefîs ve daha birçok âlimden hadis-i şerif öğrendi. Ebü'l-Kasım bin Verdan ve Ebu Muhammed bin Atıyye'den ilim öğrenip icazet aldı. Kıraat, hadis ve fıkıh ilimlerinde âlim oldu. Yüz bin hadis-i şerifi ravileriyle birlikte ezberden bilirdi. Malikî mezhebi fıkıh bilgilerinin inceliklerine vakıftı.
Vaktinin bir anını boşa geçirmez, ilim öğrenmek veya öğretmekle meşgul olurdu. İlimle uğraşmaktan arta kalan zamanlarda ibadet ederdi. Allahütealanın dinine hizmet etmek ve O'nun kullarını Cehennem azabından kurtarmak için çalışırdı. Haram ve şüphelilerden sakınır, mubahların birçoğunu terk ederdi. Tevazu, hayır ve iyilikte derecesi çok yüksekti. Yüzü, en sıkıntılı anında bile gülerdi. İnsanlara Allahütealanın emir ve yasaklarını öğretir, nasihatlarında Selef-i salihîn'in yolunu öğrenip, inanç, hâl ve hareketlerini onlara uydurmalarını bildirirdi.
Pek çok talebe yetiştirdi. Kendisinden; oğlu Ebu Muhammed, Ebü'l-Haccac bin Abde, Ebu Muhammed bin Galebun ve daha birçok âlim ilim öğrenip hadis-i şerif rivayet etti. İlim öğrettiği talebeleri yanında, birçok kıymetli eser de yazdı. Hadis âlimlerinin haberlerini, hayat hikayelerini yazdı. Onların güzel hâlleriyle kitaplarını süsledi. Bu eserlerinden bazıları şunlardır:
Eserleri:
-
1El-Erbeun fi'l-haşr
-
2El-Kifaye fî meratibi'r-rivaye
-
3El-Menhecü'r-raik fi'l vesaik
-
4Ez-Zeyl alâ Sılat-ı İbn-i Beşküval
-
5Tabakatü'l-fukaha: İbn-i Abdülber'den kendi zamanına kadar.
-
6Kitabü'l-mürteda fî şerhi'l Münteka.
