Şafiî mezhebi âlimlerinden. İsmi Muhammed bin Ali bin Mansur bin Zeynü'l-Arab el-Haskefî el-Makdisî'dir. Lakabı Şemseddin olup Ebü'l-Lutf künyesi ile meşhur oldu. 819 (m. 1416) senesinde, Diyarbakır'a bağlı Hısn-ı Keyfa'da (bugünkü Hasankeyf'te) dünyaya gelmiş olup kendi beldesinde İbnü'l-Hısnî künyesi ile tanınırdı. Doğum yerinde büyüyüp yetişti. Kudüs (Beytü'l-makdis), Kahire ve Halep şehirlerinde birçok âlimden ilim tahsil etti. Fıkıh, nahiv, sarf, edebiyat, şiir ve daha birçok ilim dallarında mütehassıs bir âlim olarak yükseldi. Birçok eseri vardır. 859 (m. 1455) senesi Cemaziyelahir ayının onuncu günü Kudüs'te vefat etti.
Ebü'l-Lutf Haskefî, daha küçük yaşta Kur'an-ı Kerim'i Necmeddin-i Acemî el-Merazî'den okudu. İmam-ı Asım, İmam-ı Nafi ve İbn-i Kesir rivayetlerini, onun ve İbn-i Musabbir'in huzurunda okudu. O sırada yanında, Zeyneddin Abdurrahman bin Hallal da vardı. Çok kimseler, Ebü'l-Lutf'un kıraatinden istifade ettiler. Nahiv ve sarf ilimlerini, Celal bin Halvaî'den ve Hasankeyf kadısı El-Hac Zeyneddin Abdurrahman'dan öğrendi. El-Hac Zeyneddin de ondan mantık ilmini okudu. Yine o, Hısn-ı Nur'da Kadılkudatlık yapan Şafiî âlimi Hatib Cemaleddin Hasan bin Ali'den mantık, şiirde aruz ve kafiye bilgilerini tahsil etti. Kudüs'te Siraceddin-i Rumî'den, Kahire'de Kafiyeci'den mantık ve Şerh-i Akaid-i Adudıyye'nin bir bölümünü muhtasar olarak okuyup öğrendi. Ayrıca Kafiyeci'den, Seyyid Şerif Cürcanî'nin Şerh-i Mevakıf'ından iki mevkifini (bölümünü) de okumuştu. Hey'et (astronomi), hendese (geometri), hesap (matematik) ve diğer fen ilimlerini de meşhur fen âlimi Kıyamüddin-i Şirazî'den tahsil etti. Safiyyüddin Abdülmümin el-Ermevî'nin Edvar kitabını, Musul kadısının oğlu El-Hac Zeyneddin Tahir'den okudu. Beyan, me'ani ve bedî ilimlerini de Halep'te Şifahiyye Medresesi'nin müderrisi Alaeddin Ali el-Kürdî'den öğrendi.
Fıkıh ilmini, Halep'te Cami-i Kebir'in imamı olan Ubeydü'l-Babî'den ve Kudüs'te Zeyneddin Mahir'den okudu. Zeyneddin Mahir de feraiz ve hesap bilgilerini ondan öğrendi. Ayrıca o, usul-i fıkh ile beraber; fıkıh, nahiv, tefsir, hadis ve tasavvuf ilimlerine ait derin bilgileri, Şihabeddin bin Rislan'dan öğrendi. Halep'te Hafız Burhaneddin'den, Kudüs'te Şemseddin bin el-Mısrî'den, Şihabeddin bin Hamid'den, Takıyyüddin-i Kalkaşendî'den ve Kahire'de İbn-i Hacer-i Askalanî'den pek çok hadis-i şerif dinleyip öğrendi. Şemseddin-i Usayrî ve daha başka âlimler, ona icazet verdiler.
Haskefî'nin Halep'e gelişi, 835 (m. 1431) senesinde idi. Sonra memleketine döndü. 838 veya 839 (m. 1435) senelerinde Halep'e geldi. Oradan Kudüs'e geldi ve buraya yerleşti. Hacca gitti. Birçok kere Kahire'ye gidip geldi. Kudüs'te Salahiyye Medresesi'nde müderris yardımcılığı yaptı. Kahire'de Şemseddin İsnevî ile karşılaştı. Onun, nesir ve nazım olarak yazdıklarını dinleyip pek beğendi. Ona ikram ve iltifatlarda bulundu.
Ebü'l-Lutf Haskefî, yüksek faziletlere ve çok çeşitli meziyetlere sahip olan bir zattı. Hattı, yazı yazması çok güzeldi. Tezyinat, süslemeler yapmakta pek parlak bir sanata sahipti. Cilt yapma sanatında o kadar yükselmişti ki bu işte herkesi hayrette bırakırdı. Binlerce cildin arasında onunkini başkalarından ayırmak, hiç de zor olmazdı. Edebiyatta üstün bir yeri olup çok güzel şiirleri, kasideleri vardır. Şiirlerinde 'şeci' sanatını pek maharetle kullanırdı. Bütün bunlarla beraber o, lütuf ve kerem sahibi olup insanları iltifat ile karşılaması ve adabı muaşeretteki üstün vasıfları sayılamayacak kadar çok ve güzeldir. Bu bakımlardan kendisi, Ebü'l-Lutf künyesi ile meşhur olmuştu. Bütün sözlerinde ve yazılarında gayet fasih (açık) bir ifadesi, emsallerinin üstünde bir üslubu vardı.
Çok kıymetli olan eserlerinin başlıcaları şunlardır:
1- Tahkikü'l-kelam fî mevkifi'l-me'mum ve'l-imam
2- Ref'ü'l-Hicap fî zebaihi ehli'l-kitab ve münakehatihim
3- Şeceretün fî ilmi'n-nahv
4- Şeceretün fî ilmi's-sarf
