Hadis âlimlerinden. Künyesi, Ebu Nuaym'dır. Gözleri şehla olduğu için Ahvel denilmiştir. Kufe'de, çarşaf ve divan örtüsü sattığı için Mülaî; Talha bin Ubeydullah'ın soyundan olduğu için Teymî, Kureşî ve Talhî nisbetleri aldı. 130 (m. 748) senesinde Kufe'de doğup, 219 (m. 834) tarihinde orada vefat etti.
İmam-ı Buharî ve Müslim'in hocalarındandır. Ebu Nuaym; Süleyman el-A'meş, Mis'ar bin Kedam, Zekeriyya bin Ebu Zaide, İbn-i Ebu Leyla, Süfyan-ı Sevrî gibi büyük âlimleri dinleyip, rivayette bulunmuştur. Ondan da Ahmed bin Hanbel, Muhammed bin İsmail el-Buharî, Ebu Zür'a Dimaşkî, Ya'kub bin Şeybe, Ahmed bin Ebu Hayseme gibi büyük âlimler rivayette bulunmuşlardır. Bağdat'ta da hadis-i şerif dersi vermiştir. Süfyan-ı Sevrî'nin kendilerinden istifade ettiği 113 âlimden, o da istifade etmiştir. İmam-ı Buharî meşhur eserinde ondan 175 hadis-i şerif nakletmiştir.
Yahya bin Main, Ahmed bin Hanbel'e; “Ebu Nuaym'ı imtihan etmek istiyorum.” dedi. Ahmed bin Hanbel ona; “Ebu Nuaym'ın sika (güvenilir) olduğunu kabul etmiyor musun?” dedi. Yahya bin Main; “Mutlaka onu imtihan edeceğim.” dedi. Bir kağıt parçası aldı. Ona, kendi rivayet ettiği hadis-i şeriflerden otuz tanesini yazdı. Ayrıca her on hadis-i şerifin başına da onun olmayan bir hadis-i şerif koydu.
Sonra Ebu Nuaym'a gittiler. Kapıyı çalınca, Ebu Nuaym çıktı. Sonra orada bulunan bir dükkanın bir kenarına oturdular. Yahya bin Main yazmış olduğu hadis-i şeriflerden on tanesini okudu. Fadl bin Dükeyn (Ebu Nuaym) itiraz etmeden dinledi. Fakat kendisine ait olmayan on birinci hadis-i şerifi okuyunca, Fadl bin Dükeyn; “Bu benim rivayet ettiğim hadis-i şerif değil.” dedi. Sonra ikinci grubu okuyunca, yine sessizce dinledi. Kendisinin rivayet etmediği araya sıkıştırılmış hadis-i şerif okununca, Yahya bin Main'e, bunun kendi rivayeti olmadığını tekrar söyledi. Üçüncü onluk okunduğunda da kendisine ait olmayan hadis-i şerifi yine tanımıştır. Bu keskin hafızası onun hadis ilminde ne kadar sağlam bir otorite olduğunu kanıtlamıştır.
Ebu Nuaym, Kur'an-ı Kerim mahluktur demediği için çeşitli baskılara maruz kaldı fakat hiçbirine aldırmadı. “Baskı dediğiniz şey netice itibariyle kamçıyla dövülmekten ibarettir. Benim boynumun, elbisenin bir düğmesi kadar önemi yoktur.” demiş ve inancından taviz vermemiştir. Ömrü fakru zaruret içinde geçmiş, on kadar nüfusa bakmıştır.
Eserleri:
1- Kitabü's-salat: Yazmadır. Beyrut'ta özel bir kütüphanededir.
2- Tesmiyetü men teha ileyna mine'r-ruvat an Ebu Nuaym: Zahiriye Kütüphanesi'nde iki nüshası vardır.
Bundan başka kaynaklarda bir Tarih'i, Kitabü'l-Menasik, Kitabü'l-mesail fi'l-Fıkh ve Tefsir adlı eserlerinden bahsedilmektedir.
