Osmanlı âlimlerinden. Altmışyedinci Osmanlı şeyhülislamıdır. İsmi Mehmed Es'ad'dır. Şeyhülislam Ebu İshak İsmail Efendi'nin oğlu, yine Şeyhülislam İshak Efendi'nin biraderidir. Ebu İshakzade diye bilinir. 1096 (m. 1685) senesinde İstanbul'da doğdu. 1166 (m. 1753)'te orada vefat etti. İstanbul'da Sultan Selim Camii civarında babası tarafından yaptırılan İsmail Ağa Camii'nin bahçesinde, babasının kabri yanına defnedildi.
Küçük yaştan itibaren, babasından ve Mutavvelci Mehmed Efendi gibi birçok âlimden ilim tahsil etti. Aklî ve naklî ilimlerde yükseldikten sonra mülazim (stajyer) olup 1122 (m. 1710)'da yirmialtı yaşındayken hariç rütbesiyle müderris oldu. Birçok medresede müderrislik yapıp ilim öğretmekle meşgul oldu. Babası şeyhülislam olunca teftiş-i haremeyn ve fetva eminliği vazifesine getirildi. Daha sonra Selanik kadılığına tayin edildi. Mekke-i Mükerreme kadılığına gönderildi. 1147 (m. 1734)'te Sadrazam Mehmed Paşa'nın Adakale (Birinci Mahmud Han devri Osmanlı-Avusturya Harbi) Seferi'nde ordu kadılığı vazifesini yaptı. 1150 (m. 1737)'de Anadolu, 1157 (m. 1744)'te Rumeli kazaskerliklerine getirildi. 17 ay sonra bu vazifeden alındıysa da kısa bir müddet sonra tekrar iade edildi. 1161 (m. 1748)'de Şeyhülislam Ak Mahmudzade Mehmed Zeynelabidin Efendi'nin ayrılması üzerine, şeyhülislamlığa tayin olundu. 1 yıl 22 gün yürüttüğü bu vazifeden 1162 (m. 1748)'de ayrıldı. İstanbul'da İncir köyündeki evinde ikamet etmekte iken vefat etti.
Ebu İshakzade Es'ad Efendi'nin Sultan Selim Camii civarında babası tarafından yaptırılan İsmail Ağa Camii'nin bahçesindeki kabri.
Es'ad Efendi, aklî ve naklî ilimlerde derin âlim, cömert bir kimseydi. Ata binmek ve silâh kullanmak hususunda maharet sahibiydi. Şairliği de olan Es'ad Efendi'nin kaside ve şiirleri vardır. Fatih Çarşamba'da İsmail Ağa Camii yanında medrese, şadırvan, mektep ve çeşitli ders odaları yaptırmıştır. Şeyhülislam Mirzazade Şeyh Mehmed Efendi'nin kızıyla evlenmiş, bu evlilikten Mehmed Şerif adında bir oğlu ile Fitnat Zübeyde adında şair bir kızı olmuştur.
Ebu İshakzade Es'ad Efendi'nin bir fetvası ve el yazısı.
Eserleri: Değişik konularda yazdığı başlıca eserleri şunlardır:
Ebu İshakzade Es'ad Efendi'nin Tefsiru Ayeti'l-Kürsî adlı risalesinin Köprülü Kütüphanesi HAP Kısmı No: 19/2'de kayıtlı yazma nüshasının ilk sayfası (sağda) ve Risaletü'n-nasriyye adlı eserinin aynı kütüphanede 337/5'de kayıtlı yazma nüshasının ilk sayfası (solda).
1- Lehcetü'l-lugat: Türkçeden, Arapça ve Farsçaya sözlüktür. 1210'da İstanbul'da basılmıştır. Divanu Lugati't-Türk'tan sonra Türkçe kelimeleri esas alan ikinci sözlüktür. 3700 kadar kelime madde başı olarak yer almaktadır. Esad Efendi eserini Behcetü'l-lugat adıyla kısaltmıştır.
2- Atrabü'l-asar fî tezkireti urefai'l-edvar: Eser biyografi kitabıdır.
3- Divan: Şiirlerinin toplandığı eser.
4- Hulasatü't-tebyin fî tefsiri surei Yasin: Yasin suresi tefsiri.
Lehcetü'l-lugat adlı eserinin matbu ilk sayfası (sağda). Hulasatü't-tebyin fî tefsiri surei Yasin adlı eserinin yazma nüshasının ilk sayfası (solda).
5- Tefsiru Ayeti'l-Kürsî: Ayet-el Kürsi tefsiri.
6- Tefsirü'l-ayati'l-musaddere bi rabbina: Dua ayetlerinin tefsiridir.
7- Risaletü'n-nasriyye: Zaferle ilgili ayet-i kerimelerin Türkçe tefsiri olup birinci Mahmud Han için yazılmıştır.
8- İtbaku'l-etbak: Arapça bir eserdir.
9- Bülbülname, 11- Gülzar-ı İbrahim.
