Hadis, tarih ve Malikî mezhebi âlimlerinden. İsmi Muhammed bin Ahmed bin Ali bin Muhammed bin Muhammed bin Abdurrahman'dır. Lakabı Takıyyüddin, künyesi Ebu Abdullah olup Fasî adıyla meşhurdur. Aslen Faslıdır. 755 (m. 1354) senesi Rebiulevvel ayında Mekke'de doğdu. 832 (m. 1429) senesi Şevval ayında orada vefat etti.
Mekke ve Medine'de büyüdü. Kur'an-ı Kerim'i ezberledi. Âdet olduğu üzere bu ezberiyle hatimle namaz kıldı. Yine Nevevî'nin Erbaîn kitabını, Umde ve Elfiye kitaplarını ezberledi. Bu kitapları, Mekke ve Medine âlimlerinin huzurunda okudu. Mekke ve Medine'de; Şihabeddin bin Nasih, Kadı Nureddin Ali bin Ahmed, Burhaneddin bin Ferhun ve daha birçok âlimden ilim öğrendi. İlim tahsil etmek gayesiyle, birkaç kere Kahire'ye gitti. İlk olarak 797 (m. 1394) senesinde gitmişti. Burada; Bülkinî, İbn-i Mülakkın, Irakî, Heytemî, Tenuhî ve daha başka âlimlerden ilim öğrendi. Yine aynı maksatla birkaç defa Şam'a, Kudüs'e, Nablus'a, İskenderiyye'ye ve daha başka şehirlere, hatta, Yemen'e bile gitti. Yemen'e ilk olarak 805 (m. 1402) senesinde gitmişti. Orada; Abdurrahman bin Haydar, Şihabeddin Ahmed bin Muhammed Dımaşkî ve diğer âlimlerden ilim öğrendi. Irakî, Cemaleddin bin Zahir ve Şihabeddin bin Hacî'den hadis ilmi öğrendi. Bu âlimler, ders okutmak için ona icazet (diploma) verdiler. Fıkıh ilmini; Şerif Abdurrahman bin Ebü'l-Hayr Hasenî, Taceddin Behram ve Zeyneddin Halef'ten öğrendi. Bu âlimler de fıkıh ilmi okutmak ve fetva verme hususunda ona icazet verdiler. Burhaneddin Ebnasî ve Şemseddin Kalyubî'den usul-i fıkh ve nahiv dersleri aldı. Fasî'nin derslerini dinlediği ve icazet aldığı hocalarının sayısı beşyüze ulaşmaktadır.
Daha çok hadis ilmiyle meşgul oldu. Çok kitap yazdı ve talebe yetiştirdi. İnsanlar ondan çok istifade ettiler ve hadis-i şerif öğrendiler. Fetvalar verir, müşkülleri hâllederdi. Mekke, Medine, Kahire, Şam ve Yemen'de hadis-i şerif rivayet etti ve eserlerini okuttu. Mekke'de Medresetü's-Sultaniyyetü'l-Gıyasiyyetü'l-Bengaliyye'de Malikî mezhebi fıkhı müderrisliğine tayin edildi. Burada ve Mescid-i Haram'da ders okuttu. Âlimler bile ondan hadis-i şerif öğrendiler. Hadis, siyer ve tarih ilimlerinde yed-i tula sahibiydi. Yani çok büyük âlimdi. Hafızası çok kuvvetliydi. Fıkıh ve fıkıh usulünü de iyi bilirdi.
İbn-i Hacer, İnba isimli eserinde, Fasî hakkında şöyle der: “Latif, güzel ahlâklı, dinî ve dünyevî işleri iyi bilen bir zattı. Çok fazla bilgi sahibi ve zekiydi. Herkesle iyi geçinir ve çok tatlı konuşurdu. Tatlı ve hoş sözleriyle insanların gönüllerini hoş ederdi. Mısır, Şam, Yemen ve diğer yerlerde ilim öğrenirken, beraber çok arkadaşlığımız oldu. Onu sever ve hürmet ederdim, vefatına çok üzüldüm. Vefat ettiğinde, talebeleri arasında onun yerini tutacak seviyede bir âlim yok gibiydi.”
Mekke-i Mükerreme'de, Malikî kadılığı vazifesinde bulundu. Büyük ve küçük birçok eser yazdı. Bunlardan bazıları şunlardır:
-
1Şifaü'l-garam bi ahbari'l-beledi'l-haram: Azrakî'nin Ahbaru Mekke ve Fakihî'nin Tarihu Mekke adlı eserlerinden sonra yazılan en önemli Mekke tarihidir. Kırk bab üzere telif etmiştir. Kendinden önceki tarihlerden istifade ettiği gibi, muhtelif vakfiye, kitabe ve sözüne itibar edilen kişilerden elde ettiği bilgileri kullanmıştır. Eser cahiliye devrinden dokuzuncu hicrî asrın başlarına kadar Mekke'nin dinî, kültürel, siyasî, iktisadî ve sosyal durumu hakkında bilgiler vermektedir. Ayrıca Mekke'nin topoğrafyası, Kâbe'nin örtüsü, Mekke valileri, Haremeyn'e gönderilen hediyeler, sel baskınları, salgın hastalıklar gibi hususlarda da bilgi vermektedir. Eser, müellifi tarafından dört defa kısaltılmıştır. Son olarak 1985'te Beyrut'ta basılmıştır.
-
2El-Ikdü's-semin fî tarihi'l-beledi'l-emin: Mekke'nin tarihi, valileri, ilim adamları, şair ve edipleri gibi hususları ihtiva eden en geniş eseridir. Müellif bu eserini de kısaltmıştır. Eser 1969'da Kahire'de sekiz cilt olarak basılmıştır.
-
3El-Muknî min ahbari'l-müluk ve'l-hulefa ve vülati Mekkete'ş-şürefa: Eser, parça parça 1922'de Kazan ve 1986'da Şam'da basılmıştır.
-
4Er-Rida ve'l-kabul fî fedaili'l-Medine ve ziyareti'r-Resul: Medine ve Peygamber Efendimizin ziyaretini anlatır. 1314'te Mekke'de basılmıştır.
-
5Erbeune hadisen mütebayinetü'l-isnad ve'l-mütun: Nevevî'nin Erbeîn adlı eserinin tahrici olup bir nüshası Süleymaniye Kütüphanesi Şehit Ali Paşa Kısmı No: 541'de kayıtlıdır.
-
6İzahu Bugyeti ehli'l-besair fî zeyli'l-İşare: Eksik bir nüshası Akhisar Zeynelzade Kütüphanesi No: 754'te kayıtlıdır.
-
7Zeylü't-Takyid fî ruvati's-sünen ve'l-mesanid: 1990'da iki cilt olarak Beyrut'ta basılmıştır.
-
8Eş-Şürefa: 1406'da Şam'da basılmıştır.
-
9Zeylü kitabi'n-nübela li'z-Zehebî
-
10Muhtasaru hayati'l-hayavan li'd-Demirî
-
11Sumtü'l-cevahirü'l-fahir: Bu eser bir cilt olup Peygamber Efendimizin hayatını anlatmaktadır.
-
12Cüz' fihi Akidetü İbnü Arabî ve hayatühü.
