Peygamberlik iddiasında bulunan Esved el-Ansî'yi öldüren Yemenli sahabi. Ebu Dahhak ve Ebu Abdullah künyeleri vardır. Hazreti Muaviye zamanında 53 yılında (m. 673) Yemen'de veya Kudüs'te vefat etti. Aslen Farisî'dir. Kisra'nın, Habeşlileri Yemen'den çıkarmaları için buraya gönderdiği Farsların (İranlıların) çocuklarındandır.
Feyruz Deylemî, Sana'da bulunuyordu. Resulullah'ın peygamberliği haberi oraya ulaşınca, hicretin onuncu yılında Medine'ye geldi. Resulullah'ın huzuruna girip, İslam'ı kabul etti. Peygamber Efendimize; “Ya Resulallah! Biz, uzaklardan çıkıp geldik. Burada Müslüman olduk. Bize kim yardım edecek?” diye sorunca, Resulullah; “Allah ve Resulü.” buyurdu. Feyruz da; “Allah ve Resulü bize kafidir.” dedi.
Yine Feyruz Deylemî; “Ya Resulallah! Ben Müslüman oldum. Fakat nikahım altında iki kız kardeş var. Şimdi ne yapacağım?” diye sordu. Peygamber Efendimiz; “Onlardan hangisini istersen tercih et, onu tut. Hangisini istersen boşa.” buyurdular.
Feyruz ve beraberinde bulunan arkadaşları; “Ya Resulallah! Biz, üzüm ve içki sahibi kimseleriz. Allahü teala ise içkiyi haram kılmıştır. Bu üzümleri ne yapacağız?” diye Peygamber Efendimiz'e sordular. Resulullah Efendimiz; “Kurutup, kuru üzüm yapınız.” buyurdu. Feyruz ve yanındakiler; “Biz bunu ne yapalım ya Resulallah?” dediler. Peygamber Efendimiz; “Kırba içinde sabah ıslatıp, hoşaf yapıp içiniz, akşamleyin ıslatıp, sabahleyin içiniz.” buyurdular.
Feyruz Deylemî bir defasında da Peygamber Efendimize şöyle sordu: “Ya Resulallah! Biz, soğuk bir memlekette yaşıyoruz. Bu yüzden buğdaydan yapılmış içki içiyoruz.” Resulullah; “O sarhoş ediyor mu?” buyurdular. “Evet, sarhoş ediyor.” dedi. O zaman Peygamberimiz; “Onu içmeyiniz.” buyurdular.
Feyruz Deylemî'nin Müslüman olduğu yıl, Resulullah Efendimiz Veda Haccını yaptıktan sonra hastalanmışlardı. O sırada Araplar arasında bazı kimseler peygamberlik davasına kalkıştı. Bunların ilki, Benî Ans kabilesinden Esved-i Ansî idi. Asıl ismi Abhele bin Ka'b'dır. O, kâhin, hafifmeşrep bir adamdı. Halka, onları hayrete düşürecek şeyler gösterir, sözleriyle dinleyenlerin dikkatini çekerdi. Esved-i Ansî, peygamberliğini ve meleklerin kendisine vahiy getirdiğini iddia etmeye başladı. Birtakım hilelerle Yemen halkından birçok kimseyi aldattı. Necran ahalisi de ona tabi oldular. Sana'yı zapt edip, fitne çemberini genişletti. Yemen'de bulunan Müslüman vali ve memurlar oradan ayrılmak zorunda kaldılar. Esved-i Ansî ile ilgili haber, Peygamber Efendimize ulaştı. Yemen'deki İslam valilerine ve oradaki Müslümanlara yazı yazıp gönderdi. İster onunla çarpışma, ister tuzağa düşürülme şeklinde olsun, Esved-i Ansî'yi etkisiz hâle getirmelerini emir ve tavsiye buyurdular.
Hasta olmalarına rağmen, Resulullah Efendimiz bu iş üzerinde ehemmiyetle durdular. Bu mesele için Müslüman olmayanlarla da irtibat kurdu. Esved'in öldürülmesi için, karısı Azat ile de anlaşıldı. Feyruz o sırada Yemen'de bulunuyordu. Yanında, iki arkadaşı ile beraber, Esved'in yattığı evin duvarını deldiler. Feyruz, arkadaşlarından birisine, içeri girip, öldürmesini söyledi. Arkadaşı, tehlikeli anlarda, kendisinde titreme meydana geldiğini bu işi beceremeyeceğini söyledi. Bunun üzerine Feyruz, Esved'in yattığı odaya girdi. Esved'i öldürüp, başını kesti. O gece, yalancı Esved-i Ansî'nin öldürüldüğü, Peygamber Efendimize malum olmuştu. Ertesi gün, bu hadiseyi eshabına müjdeledi. “Dün gece, yalancı Esved-i Ansî salih bir kişi tarafından öldürüldü.” buyurdular. Eshab-ı Kiram; “Onu öldüren kim, ya Resulallah!” dediler. Resulullah; “Feyruz Deylemî.” cevabını verdiler.
Feyruz Deylemî'nin, Esved'in başını Peygamber Efendimize getirdiği rivayet edilir. Hazreti Ebu Bekr devrinde ve daha sonraları Yemen'de San'a valiliğinde bulunmuştur. Feyruz Deylemî'den dört hadis rivayet edilmiştir. Kendisinden, oğulları Dahhak, Abdullah, Said ve başkaları ilim öğrenmiştir.
