Hadis ve Şafiî mezhebi fıkıh âlimi. Künyesi, Ebü'l-Kasım olup; ismi, Abdurrahman bin Muhammed bin Ahmed bin Furanî'dir. 388 (m. 998) yılında Merv'de doğup, orada yerleştiği için Mervezî nisbet edildi. Yetmiş üç yaşında iken, 461 (m. 1069) yılında Merv'de vefat etti.
Şafiî mezhebi fıkıh âlimlerinin meşhurlarından Ebu Bekr Kaffal Şaşî (Kaffal-ı sagîr) ve Ebu Bekr Mes'udî'nin en gözde talebelerinden olan Abdurrahman Furanî, Ali bin Abdullah Taysefunî ve Ebu Bekr Kaffal Şaşî Mervezî'den hadis-i şerif dinledi. Dört mezhebin fıkıh bilgilerinin inceliklerine vakıf oldu. Şafiî mezhebinde mutlak müçtehit ile müntesip müçtehit arasında bir derece olan Eshab-ı vücuhtan sayıldı. Hadis ilminde zamanının ileri gelenlerindendi.
İmamü'l-Haremeyn Cüveynî, onun ders halkasına iştirak ederdi. Merv'de taliplerine ders verirdi. Allahü tealanın dinini öğrenmek ve öğretmek için çalışır, O'nun rızasını kazanmaya gayret ederdi. Din adına yanlış bir söz söyleyeni susturur, sapıklara güzel cevaplar verirdi. Vaktini, yalnız Allahü tealanın rızasına uygun işler için harcardı. Güzel ahlâkıyla insanlara örnek olur, tesiri tez görülen nasihatlarda bulunurdu. Fazla mal kazanmak için vaktini zayi etmez, az mala kanaat ederdi. Eline geçenin ihtiyacından fazla olan miktarını fakirlere sadaka olarak dağıtırdı. İnsanlara yaptığı nasihatlarında doğruyu öğrenmeyenin yanlış şeylere inanmaktan kurtulamayacağını bildirir, dinlerini Ehl-i Sünnet âlimlerinden ve kitaplarından öğrenmelerini tenbih ederdi.
Birçok talebe yetiştirdi. Bunlar, zamanlarının en yüksek âlimleri oldular. Bağdat Nizamiye Medresesi'nde Ebu İshak Şirazî'den sonra müderris olan ve hocasının kitabına ilaveler yapan Ebu Sa'd Abdurrahman Mütevella, Şafiî mezhebinde hadis ve fıkıh âlimi Muhyi's-sünne Begavî, İmam-ı Kuşeyrî hazretlerinin oğlu Abdülmün'im bin Ebi'l-Kasım Kuşeyrî, Zahir bin Tahir, Abdurrahman bin Ömer Mervezî, Müezzin Ebu Sa'id bin Ebu Salih, Ali bin Ahmed Ruyanî ve daha birçok âlim onun talebeleri arasındadır. Bu talebelerinin çoğu sika (güvenilir) âlimlerden sayılmış ve kendilerinden rivayetlerde bulunulmuştur.
Eserleri: Yetiştirmiş olduğu eşsiz ilim sahibi talebeleri yanında, değişik ilimlere dair pek kıymetli eserler de yazan Abdurrahman Furanî'nin; Kitabü'l-ibane, Kitabü'l-umde, Esrarü'l-belaga ve Kitabü'l-amel adlı kitapları tanınmaktadır. Kitabü'l-ibane, Şafiî mezhebinin temel kitaplarındandır. Birçok şerh ve ilaveleri yapılmıştır. Talebelerinden Ebu Sa'd Mütevella'nın Tetimme adlı eseri bunlar arasındadır.
