Hadis ve fıkıh âlimi. Künyesi, Ebu Abdullah olup; ismi, Muhammed bin Fadl bin Ahmed bin Muhammed bin Ahmed bin Ebü'l-Abbas es-Sa'idî el-Füravî en-Nişaburî'dir. Lakabı Kemaleddin'dir. 441 (m. 1049) senesinde Nişabur'da doğdu. 530 (m. 1136) senesi Şevval ayında, Perşembe günü dahve vaktinde Nişabur'da vefat etti. İbn-i Huzeyme'nin kabrinin yanına defnedildi. Fürave'de (bugün Türkmenistan sınırları içindeki Kızılarvat) yaşadığı için Füravî diye tanındı.
Muhammed bin el-Füravî; Abdülgafir el-Farisî'den Sahih-i Müslim'i, Sa'id bin Ebu Sa'id'den de Sahih-i Buharî'yi dinledi. Ömer bin Mesrur ve Şeyhülislam Ebu Osman es-Sabunî'den icazet (diploma) aldı ve hadis-i şerif rivayet etti. Ayrıca, Ebu Sa'd el-Genceruzî, Ebu Bekr el-Beyhekî, Ebü'l-Kasım el-Kuşeyrî, Ebu Sehl el-Hafsî, Ebu Osman Sa'id bin Muhammed Bahirî, Ebu Ya'lâ İshak, Şeyh Ebu İshak eş-Şirazî, İmamü'l-Haremeyn Ebü'l-Mealî el-Cüveynî'den, Bağdat'ta Ebu Nasr ez-Zeynebî, Asım bin Hasan'dan hadis-i şerif dinledi ve ilim öğrendi.
Kendisinden ise, Hafız Ebü'l-Kasım bin Asakir, Ebü'l-A'lâ el-Hemedanî, Ebü'l-Hasan el-Muradî, Muhammed bin Ali bin Yaser el-Ceyyanî, Muhammed bin Ali Sadaka el-Harranî, Ahmed bin İsmail el-Kazvinî, Ebu Sa'd Abdullah bin Ömer es-Saffar, Abdürrahim bin Abdurrahman eş-Şa'riyyî, Mansur bin Abdülmün'im el-Füravî, Ebu Sa'd es-Sema'nî ve daha birçok âlim hadis-i şerif rivayet edip, ilim öğrendiler.
Ebu Abdullah el-Füravî, misafirlerine izzet ve ikram eder, ilerlemiş yaşına rağmen onlara yemek esnasında hizmet ederdi. Hac için yolculuğa çıktı. Bu yolculuk sırasında Bağdat'ta ve diğer şehirlerde insanlara vaaz ve nasihatta bulundu. Hac farizasını yerine getirdikten sonra, Nişabur'a geri döndü. Oradaki Nasihiyye Medresesi'nde ders vermeye başladı. Bu medresede insanlara ilim öğretirken, Mescid-i Mutarrız'da imamlık vazifesini sürdürdü. “Fakihü'l-Harem” diye de isimlendirildi.
Abdürrezzak bin Ebu Nasr et-Taberî onun hakkında: “Vefatı yaklaştığında, Ebu Abdullah el-Füravî; ‘Vefat ettiğimde sana vasiyetimdir ki, benim gaslimde bulunursun. Cenaze namazımı kıldırırsın. Çünkü sen, benden Resulullah'ın pek çok hadis-i şerifini dinledin.’ dedi.” demektedir.
Abdülgafir, Siyak adlı kitabında; “O, Fakihü'l-Harem, fıkhın ince meselelerine vâkıf, kelam ilminde de söz sahibiydi. Ebu Abdullah el-Füravî, tasavvuf büyükleriyle beraber bulundu ve onların teveccühlerini kazandı.”demektedir.
Kendisinden rivayette bulunan Ebu Sa'd es-Sem'anî; “Ebu Abdullah el-Füravî, müftü, vaiz güzel ahlâk sahibi, güler yüzlü ve tatlı dilli, fakir ve garip kimselere ikram eden bir zattı. Haramlardan kaçan onun gibisini görmedim.” demektedir.
Eserleri: Ebu Abdullah el-Füravî, hadis ve fıkıh alanında birçok eser yazmıştır. Bilinenleri şunlardır:
-
1El-Mecalisü fi'l-vaazi ve't-tezkir
-
2Erbeune hadisen
-
3Kitabün fî fürui'l-fıkhi'ş-Şafiî
