Kayseri velîlerinden. 1175 (m. 1761) yılında Kayseri'de doğdu. 1258 (m. 1842) yılında yine orada vefat etti.
Babası Göncüzade Mehmed Efendi'dir. İlk tahsilden sonra bir müddet Ankaralı Sarı Abdullah Efendi ile Akşehirli Osman Efendi'nin derslerine devam etti. Sonra büyük âlim Ebu Said Mehmed Hadimîzade Mehmed Emin Efendi'nin sohbetlerine katıldı. Uzun yıllar onun derslerine ve hizmetine devam ederek 1212 (m. 1797)'de icazet, diploma aldı. Fazilet sahibi ilimde eşsiz bir zat oldu.
Hocasının isteği üzerine Kayseri'de ilim öğretmeye başlayınca, ders halkası bir anda yüzlerce talebe ile doldu. Şöhreti kısa bir süre içinde bütün Anadolu şehirlerine yayıldı. Âlimler arasında “Kasım Allame”ünvanıyla şöhret kazandı.
Şeyh İbrahim Tennurî Camii şerifinin Şeyhlik kürsüsü ile Hatiplik vazifesi Kasım Efendi'ye verildi. Şeyh Kasım Efendi bundan sonra bütün vakitlerini kâh camide, kâh caminin karşısında bulunan evinde olmak üzere İslamiyeti anlatmak, ilim öğretmek vaaz ü nasihat etmekle geçirdi. Kırkaltı sene bu hizmetleri yerine getirebilmek için canla başla çalıştı. Pekçok âlim yetiştirdi. Beşyüzü aşkın talebesine icazet, dini yayması için izin verdi. Bunlardan pekçoğu sahip olduğu ilim dalında en yüksek zirveye çıktı. Nitekim ondan icazet alan Hacı Torun Efendi, tefsir ilminde en ileri dereceye çıkmıştı.
Göncüzade Kasım Efendi, hâlim selim, alçak gönüllü bir zattı. Dünyaya hiç değer vermezdi. Haramlara düşme korkusu ile şüphelilerden çok sakınırdı. Çok ibadet ve zikrederdi. 1842 (H.1258) tarihinde vefat eden Göncüzade Kasım Efendi, Kayseri'de Hunad Camii-i şerifi içindeki hususî kabrine defnedildi.
Kabrinin baş tarafındaki mermer kitabede şu beyitler yazılıdır:
Hazreti Kasım Efendi ki odur bahr-i ulum,
Kam alırdı der-i fazlında sıgar ile kibar.
Seyyid-i Cürcanî'ye hem Sa'd-i Teftazanî'ye,
Olmuş idi sani her vech ile ol devlet-şi'ar.
Nice bin tüllaba tahkik-i fünun-ı ilm ile,
Neşr-i feyz eylerken oldu azim-i Darü'l-karar.
Tarihi üçler çıkıp etdi hesabı Hayreta,
Göçdi bir allame-i alem ferid-i ruz-gar.
Manası:
İlimler denizi olan Kasım Efendi'nin fazilet kapısında, küçükler, büyükler maksatlarına erişirlerdi. O devletli her yönden Seyyid Şerif Cürcanî ve Sadeddin Teftazanî'ye halef olmuştu. Kaç bin talebeye ilim fenlerinin gerçeklerini ortaya koymak suretiyle feyiz yayarken, daimi kalacağı eve gitti. Ey Hayret! Üçler çıkıp tarihi hesapladılar Dünyanın en büyük âlimi, zamanın eşsiz kişisi göçtü.
Göncüzade Kasım Efendi'nin pekçok eseri arasında en önemlileri şunlardır:
- Er-Risaletü'l-Hücceti fi'l-Mantık * Şerhü Enmuzeci'l-Ulum
Ayrıca bazı kitaplara ta'likatı vardır.
Osmanlı Müellifleri; cilt-2, sh. 9
Meşhur Mutasavvıflar; sh. 242, 244
