Hanefî mezhebindeki hadis ve fıkıh âlimlerinden. İsmi, Muhammed bin Muhammed bin Ahmed bin Abdullah bin Abdülmecid bin İsmail bin Hakim el-Mervezî el-Belhî'dir. Künyesi, Ebü'l-Fadl olup, Hakim lakabıyla meşhur olmuştur. İlim öğrenmek için Horasan, Nişabur, Rey, Bağdat, Kufe ve daha başka yerlere seyahatler yaptı ve çeşitli kitaplar telif etti. Buhara kadılığında ve daha sonra Horasan emirinin vezirliğinde bulundu. 344 (m. 955) tarihinde Rebiulahir ayında Horasan'da şehit edildi.
Hakim, Merv'de Muhammed bin Hamdeveyh, Rey'de İbrahim bin Yusuf, Bağdat'ta Heysem bin Halef ed-Durî, Kufe'de Ali bin Abbas Becelî, Mekke'de Mufaddal bin Muhammed el-Cenedî, Mısır'da Ahmed bin Süleyman el-Mısrî, Buhara'da Muhammed bin Sa'id en-Nevcabazî ve daha başka âlimlerden ilim öğrendi ve hadis-i şerif rivayetinde bulundu. Kendisinden de Ebu Abdullah el-Hakim, Horasan emiri ve daha başka âlimler ilim öğrenip, hadis-i şerif rivayet ettiler.
O, hadis-i şerif ilminde sika (sağlam, güvenilir), saduk; yani rivayet ettiği hadislerde itimat edilir, altmış bin hadis-i şerif ezbere bilen, çok ibadet eden, halkın sevgisini kazanmış, fazilet, vera ve takva sahibi bir âlimdir.
Sem'anî şöyle anlatıyor: Hakim-i Şehid, şehit olduğu günün sabahına kadar, kıldığı her namazdan sonra; “Ya Rabbî! Bana şehitliği nasip eyle?” diye dua ederdi. Son gece gürültüler işitti. “Ne var, ne oluyor?” dedi. Dışarıdan: “Askerler toplanmışlar, erzakın eksik verildiğini söyleyerek sizi suçluyorlar.” dediler. “Ya Rabbî! Beni affeyle.” dedi. Sonra bir berber çağırıp başını tıraş ettirdi. Gusül abdesti aldı ve güzel bir kefen giydi. Bütün gece sabaha kadar namaz kıldı. Sabahleyin isyancılar etrafını sardılar. Sultan, toplanan isyancıların üzerine asker gönderip, onları bu işten men etti. Sultanın askerleri ile isyancılar arasında büyük bir vuruşma oldu. Neticede sultanın askerleri galip geldiler. Fakat Hakim bu arada, secdede iken şehit edildi.
Eserleri:
Hakim-i Şehid'in yazdığı eserlerin çoğu günümüze gelmemiştir. Gelenlerden bazıları şunlardır:
1- El-Kafî: Hakim'in en önemli eseridir. Muhtasaru'l-Kafî diye de adlandırılır. Eserde İmam-ı Muhammed'in Zahiru'r-rivaye denilen altı kitabını birleştirmiştir. Tekrarları çıkarmıştır. Bu altı eser şunlardır: Mebsut, Ziyadat, Camiu's-sagir, El-Camiu'l-kebir, Es-Siyeru's-sagir ve Es-Siyeru'l-kebir'dir. Bunlar Hanefî mezhebinin zahir rivayetlerini toplayan temel eserlerdir. Bu eserlerdeki bilgilere İmam-ı Ebu Yusuf'un İhtilafu Ebî Hanife ve İbn-i Ebî Leyla ve İmam-ı Muhammed'in Kitabu'l-Hıyel ve Kitabü'ş-Şürut'undaki bilgileri de ilave etmiştir. Kafî'nin birçok kütüphanede yazması vardır. Birçok âlim de şerh etmiştir. En meşhuru Serahsî'nin El-Mebsut'udur.
2- El-Münteka: Bu da Hanefî mezhebinin fıkıh bilgilerini toplamaktadır. Kafî kadar yayılmamış ve tanınmamıştır. Zamanla kaybolmuştur.
Hakim-i Şehid'e nisbet edilen diğer eserler de şunlardır: El-Gurer, El-Mülehhas mine'l-Cami, Şerhu'l-Cami, Usulü'l-fıkh, El-İşarat, Muhtasaru Kitabi'l-Hıyel vb.
