Kufe'de yetişen âlimlerden ve abidlerden (çok ibadet edenlerden). Adı, Halef bin Havşeb el-Kufi; künyesi, Ebu Mesruk'tur. İmam-ı Rebi', bu künyesini değiştirmesini söylediği zaman, kendisine bir künye vermesini istemiş o da; “Sen Ebu Abdurrahman'sın!” demiştir. Kendisine ayrıca Ebu Yezid künyesi de verilmiştir. 140 (m. 757) senesinden sonra vefat ettiği rivayet edilmektedir.
Halef bin Havşeb âlim ve abid bir zattır. Tabiîn'in büyüklerinden ilim alıp, onlardan hadis-i şerif rivayet etmiştir. O, Ebu İshak es-Sebi-î, İyas bin Seleme, Ata bin Ebu Rebah, Amr bin Mürre ve daha pek çok âlimden rivayette bulunmuştur. Kendisinden de Şu'be bin Haccac, Mis'ar bin Kedam, Süfyan bin Uyeyne, Şüreyk Nehaî, Şüca bin Velid, Mervan bin Muaviye ve daha birçok kimse hadis-i şerif rivayetinde bulunmuşlardır. Rivayet ettiği hadis-i şerifler Sahih-i Buharî, Sünen-i Nesaî ve Müsned-i Ahmed'de yer almıştır.
Onun rivayetlerinin sika (güvenilir, sağlam) olduğunu İmam-ı İclî ve daha başka âlimler haber vermiştir. Ebu Raşid şöyle anlatıyor: “Babam, Halef bin Havşeb'i çok beğeniyordu. Ona; “Ey babacığım! Sen bu zatı niçin çok beğeniyorsun?” dedim. O da bana; “Ey oğlum! Muhakkak o, güzel yolu takip etti ve bundan hiç ayrılmadı.” dedi.”
Rivayet ettiği hadis-i şeriflerden bazıları şunlardır:
“Bir Müminin öldürülmesine, bir kelime parçası ile de yardım eden kimse, kıyamet gününde Allah'ın rahmetinden mahrum kalmış olarak gelir.”
Meymun bin Mihran, Halef bin Havşeb'den şöyle haber veriyor: “Ümmü Derda'ya; “Resulullah'tan bir şey işittin mi?” diye sordum. O da; “Ahirette, mizana (teraziye) ilk önce konulacak şey, güzel ahlâktır.”buyurduğunu işittim.” dedi.”
“Ehl-i beytimden ismi benim ismime uygun olan birisi gelip, dünyaya hakim olmadıkça kıyamet kopmaz.” Bu hadis-i şerif Hazreti Mehdî'nin geleceğini haber vermektedir.
Gönüllere rahatlık veren hikmetli sözleri çoktur. Buyurdu ki:
“Her zaman ölümü hatırlayıp duran kimse, dünya hayatının hiçbir güzelliği olmadığını anlar.”
“İsa Aleyhisselam havarilerine buyurdu ki: “Ey yeryüzünün salihleri! Fesat çıkarmayınız. Bir şey fesada uğradığı zaman, onu ancak salih (iyi) olan kimseler düzeltir. Biliniz ki sizin iki hasletiniz vardır: Birincisi, devamlı güler yüzlü olmanız, ikincisi de uyumadan sabahlamanızdır.”
Yine İsa Aleyhisselam havarilerine buyurdu ki: “Sultanlar, hikmeti size terk ettiği gibi, siz de dünyayı onlara bırakın!”
