Fıkıh ve hadis ilminde sika (güvenilir) bir âlim. Tabiîn'in büyüklerindendir. İsmi, Halid bin Ma'dan bin Ebu Kerib, Kelaî; künyesi, Ebu Abdullah'tır. Eshab-ı Kiram'dan 70 zatla görüşüp sohbetlerinde bulunduğunu kendisi bildirmiştir. Fıkıh ilminde de Tabiîn'in en büyüklerindendir. Kelaî nisbetinden Nişabur'a bağlı Kela'da doğduğu tahmin edilmektedir. Humus'ta ikamet etmiştir.
Çok ibadet ederdi. Her an kalbi Allahü Teâlâ ile meşgul idi. Allahü Teâlâ'yı çok zikir ve tesbih ederdi. Öyle ki vefat ettikten sonra parmaklarının tesbih eder gibi hareket ettiği görüldü. Çok ibadet etmekten zayıf ve halsiz düşmüştü. 103 veya 104 (m. 722)'te Şam yakınlarındaki Entartus'ta vefat etti. Vefat ettiğinde oruçlu idi. Rivayet edildiğine göre; her iki günde bir kırk bin tesbih (Sübhanallahi ve bihamdihi...) okur ve bunun çok kıymetli olduğunu bildirirdi. “Her kim bu kelimeyi söylerse Allahü Teâlâ onun için bir melek yaratır, o melek de kıyamete kadar bunu söyleyen kişi için dua eder.” buyururdu.
Şam'da fıkıh konusunda otorite idi. Halife Velid bir konuda onun fetvasına başvurmuş ve kadılara emir göndererek Halid bin Ma'dan'ın fetvasına göre hüküm vermelerini istemiştir. Başta Mesleme komutasındaki İstanbul kuşatması olmak üzere birçok sefere katılmıştır. Halid bin Ma'dan; Hazreti Muaz bin Cebel, Hazreti Ebu Ubeyde bin Cerrah, Hazreti Ebu Zer Gıfari, Hazreti Ebu Hüreyre, İbn-i Ömer, Hazreti Aişe gibi Eshab-ı Kiram'dan hadis-i şerif rivayet etmiştir.
Rivayet Ettiği Hadis-i Şeriflerden Bazıları:
- “Allahü Teâlâ'dan korkunuz! Sözümü iyi dinleyiniz ve itaat ediniz! Ben öldükten sonra gelecek olanlar, çok ayrılıklar göreceklerdir. O zaman benim ve halifelerimin yoluna sarılınız! Dinde yeni ortaya çıkan şeylerden kaçınınız! Çünkü, bu yeni şeylerin hepsi bidattir. Bidatlerin hepsi, dalalettir, doğru yoldan ayrılmaktır.”
- “İki türlü cihat vardır. Her kim, Allahü Teâlâ'nın rızasını talep eder, devlet başkanına itaat ederse, helalden kazanıp helalden sarf ederse, ortağına kolaylık gösterir ve fesat şeylerden kendisini muhafaza ederse, o kimsenin uyuması, uyanması ve bütün hareketleri sevaptır.”
- “İnsanlara, kendi elinin emeğinden daha hayırlı hiçbir nafaka yoktur. Allahü Teâlâ'nın Resulü Davud da kendi elinin emeğini yerdi.”
- “Her kim bidat sahibine hürmet ederse, İslam dininin yıkılmasına yardım etmiş olur.”
- “Allahü Teâlâ bir kuluna hayırlı şeyleri yaptırmak isterse, o kimseyi fakih (fıkh âlimi) eder. Şayet bir kimseye hayırlı şeyleri yaptırmak istemez ise de dinin ahkamında (hükümlerinde) onu cahil kılar.”
Halid bin Ma'dan'ın Hikmetli Sözleri:
- “Müminlerin en çok sevdiği şeylerden birisi namaz kılmak; fasık kimselerin de en çok sevdiği şeylerden birisi uyumaktır.”
- “Birinize bir hayır kapısı açılırsa onun kadrini kıymetini iyi bilsin. Zira o kapının ne zamana kadar açık olacağını ancak Allahü Teâlâ bilir. Bu kapı aniden de kapanabilir.”
- “Allahü Teâlâ herkese dört adet göz vermiştir. İki tanesi zahir olan (görünen) gözleridir ki bunlar başındadır. İkisi de kalbindeki batın (görünmeyen) olan gözleridir. Allahü Teâlâ bir kimseye hayır murat ederse, o kimsenin kalb gözlerini açar.”
- “Duanın en çok kabul edildiği zaman, insanın başını secdeye koyup dua ettiği zamandır.”
