Osmanlı âlimlerinden. Yüz birinci Osmanlı şeyhülislamıdır. İsmi Halil'dir. Sultan Üçüncü Mustafa Han'ın kızı Hibetullah Sultan'ın dadısının küçük oğludur. Kafkasya'da doğdu. Doğum yeri ve tarihi ile babasının ismi bilinmemektedir. 1236 (m. 1821) senesinde Afyonkarahisar'da vefat etti. Orada bulunan Gedik Ahmed Paşa Camii haziresine defnedildi.
Padişahın emriyle, çocuk iken Kafkasya'dan getirilip saraya alındı. O günlerde dünyaya gelen Üçüncü Selim ile birlikte büyüdü, saray terbiye ve tahsilinde yetişti. Üçüncü Sultan Selim Han padişah olunca onu Hazine kethüdalığına tayin etti. Üç sene sonra Galata kadılığına getirildi. Kendi isteğiyle ilmiye sınıfına girdi. Uzun müddet Galata kadılığında kaldıktan sonra 1218 (m. 1803) senesinde Mekke-i Mükerreme payesine nail oldu.
O sene hac ibadetini yerine getirip Sevgili Peygamberimizin mübarek kabrini ziyaret ettikten sonra dönüşünde İstanbul kadılığına, çok geçmeden Anadolu kazaskerliğine getirildi. İkinci Sultan Mahmud Han devrinde, 1224 (m. 1808) senesinde Rumeli payesiyle “Meclis-i aliyye” üyeliğinde vazifelendirildi. 1228 (m. 1813)'te Rumeli kazaskeri oldu. Bir müddet sonra bu vazifeden ayrıldıysa da 1234 (m. 1818)'de tekrar döndü.
Fakat aynı sene içinde tekrar vazifeden ayrıldı. Sekiz gün geçtikten sonra Mekkîzade Mustafa Asım Efendi'nin ayrılmasıyla boşalan şeyhülislamlık makamına getirildi. Yirmi ay kadar bu vazifeyi doğruluk ve adalet üzere yürüttü. 1236 (m. 1821)'de vazifeden ayrılıp Afyonkarahisar'a gitti. Kısa bir müddet sonra orada vefat etti.
Âlim ve fazıl bir zat olan Halil Efendi, adil ve iffet sahibiydi. Eyüp Sultan Camii'nde Ramazan aylarında, imsak vaktinden sabah namazına kadar Kur'an-ı Kerim okuturdu. Bundan başka hayır hasenatı da vardı. Kaynaklarda eseri hakkında bilgiye rastlanmamıştır.
Kaynakça
- Devhatü'l-meşayıh; sh. 125
- Tarih-i Ata; cilt-2, sh. 184
- İlmiyye salnamesi; sh. 582
- Kamusü'l-a'lam; cilt-3, sh. 2056
- Sicill-i Osmanî; cilt-2, sh. 304
- Tarih-i Cevdet; cilt-11, sh. 205
