Usûl, hadis ve Hanefî mezhebi fıkıh âlimi. Künyesi Ebü'l-Mehamid olup ismi Mahmud bin Ahmed bin Abdüsseyyid bin Osman bin Nasr bin Abdülmelik'tir. Buhara'da hasır dokumacılığıyla meşhur bir mahallede, 546 (m. 1151) yılında doğdu. Doğduğu yere nisbetle Buharî ve hasır tüccarı olan babasına nisbetle Hasirî denildiği söylenmektedir. Dini İslam'a hizmetlerinden dolayı Cemaleddin lakabı verildi. 636 (m. 1238) yılında Şam'da vefat edip, Sûfiyye mezarlığına defnedildi.
Hanefî mezhebi fıkıh âlimlerinin meşhurlarından olan Hasan bin Mansur Kadı Han'dan fıkıh ilmi öğrenen Cemaleddin Hasirî, hocasının en ileri gelen talebelerinden oldu. Nişabur'da, Müeyyed Tusî'den hadis ilmi öğrenip, Sahih-i Müslim'i dinledi. Halep'te şerif Ebu Haşim'den ve daha birçok âlimden ilim öğrendi. Çok çalışıp hadis ve fıkıh bilgilerinde âlim oldu.
Şam'a gitti. Nuriyye Medresesi'nde ders verdi. Hanefî mezhebine göre fetva verdi. İnsanlara nasihatlarda bulunup, doğru yolu gösterdi. Allahü Teâlânın dinine hizmet etmek ve kullarını Cehennem ateşinden kurtarmak için çok çalıştı. Vaktini ilim öğrenmek ve öğretmekle, arta kalan zamanını da ibadetle geçirirdi. Resulullah'ın güzel ahlâkıyla ahlâklanmış olması, Selef-i salihîn gibi yaşaması, herkese karşı tatlı dilli, güler yüzlü olması; insanlara daha faydalı olmasına sebep oldu. Birçok kimsenin doğru yolu bulup tövbe etmesine vesile oldu.
Pek çok talebe yetiştirdi. Sultan Selahaddin-i Eyyubî'nin yeğeni Melikü'l-Muazzam İsa, fakih İbn-i Abid Temimî, Yusuf Sıbt ibni Cevzî ve daha birçok âlim onun talebeleri arasındaydı.
Kıymetli eserleriyle de tanınan Cemaleddin Hasirî'nin eserlerinden bazıları şunlardır:
1- Et-Tahrir fî şerhi'l-Camii'l-kebir: Sekiz cilttir. Süleymaniye Kütüphanesi, Hamidiye Kısmı, No: 222'de vardır. Bu eserdeki fıkhî kaideler çıkarılarak Kahire'de 1991'de yayınlanmıştır.
2- Kitabü hayri'l-matlub fi'l-ilmi'l-mergub: Daru'l-kütübi'l-Mısriyye'de bir nüshası vardır.
3- Et-Tarikatu'l-Hasirîyye fî ilmi'l-hilaf beyne'ş-Şafiiyye ve'l-Hanefiyye: Aynı kütüphanede bir nüshası vardır.
4- Muhtasar fî Şerhi'l-Camii'l-kebir: Tahrir adlı eserine yaptığı iki ciltlik bir muhtasar olup, Süleymaniye Kütüphanesi, Fatih Kısmı, No: 1550, 1696'da nüshaları vardır.
5- Şerhu'l-Camii's-sagir: Çeşitli kütüphanelerde yazması vardır.
Hasirî'nin ayrıca Siyer-i kebir'i de şerh ettiği rivayet edilir.
