Edebiyat ve Şafiî mezhebi fıkıh âlimi, şair ve hatip. Künyesi, Ebu Fadl olup; ismi, Yahya bin Selame bin Hüseyin'dir. 459 (m. 1067) yılında, Diyarbakır civarında Tanza köyünde doğdu. Din-i İslam'a hizmetlerinden dolayı Muinüddin lakabı verildi. Hısn-ı Keyfa'da (Hasankeyf) tahsil görüp, Meyyafarikin'e hatip tayin edilmesinden dolayı Hatib-i Haskefî denildi. 551 (m. 1156) yılında Meyyafarikin'de vefat etti.
İbrahim bin Abdullah bin İbrahim Tanzî gibi hadis ve fıkıh âlimlerinin yetiştiği, Diyarbakır civarında bir köy olan Tanza'da doğan Hatib Haskefî, ilk tahsilini orada yaptı. Din ve alet ilimlerinde temel olan bilgileri öğrendi. Yine aynı bölgedeki ilim merkezlerinden olan Hısn-ı Keyfa'ya (Bugün Mardin'in Gercüş ilçesine bağlı Hasankeyf'e) gitti. Orada ilim tahsili yaptıktan sonra Bağdat'a gitti. Bağdat'ta Şafiî mezhebi fıkıh âlimlerinden fıkıh, Ebu Zekeriyya Hatib Tebrizî'den fıkıh ve edebiyat ilimlerini öğrendi. Şafiî mezhebi fıkıh bilgilerinde âlim, Arabî ilimlerde mütehassıs oldu. Edebiyat ilimlerinde ve şiir yazmada derecesi çok yükseldi.
Memleketine döndü. Meyyafarikin'e hatip ve fetva reisi tayin edildi. İnsanlar etrafına toplanır, ona fetva sorarlardı. Hitabet ve belagatı çok üstündü. Allahü Teâlânın dinini insanlara öğretmek için vaaz ve nasihatlarda bulunurdu. İnsanların ihtiyaçlarını görür, onların yanlış hareketlerine sabreder ve Allahü Teâlânın emir ve yasaklarını öğrenmeleri için çalışırdı. Birçok talebe yetiştirdi.
Kıymetli kitaplar yazdı. Divan-u Şi'r, Umdetü'l-iktisad fi'n-nahv ve Divan-u resail adlı kitaplar onun eserleri arasındadır.
