Tebe-i tabiin'den büyük bir hadis âlimi. Adı Abdullah bin Zübeyr bin İsa; künyesi, Ebu Bekr'dir. Soyu Kusay'da Peygamberimizin soyu ile birleşir. Doğum tarihi bilinmemektedir. 219 (m. 834) tarihinde Mekke'de vefat etti.
Mekke-i Mükerreme'nin hadis ve fıkıh âlimi idi. İbn-i Uyeyne, İbrahim bin Sa'd, İmam-ı Şafiî, Velid bin Müslim, Vekî bin Cerrah, Mervan bin Muaviye ve daha başka büyük âlimlerden ilim alıp, hadis-i şerif rivayet etti. İmam-ı Şafiî'den ayrıca fıkıh tahsil etti. Ondan da, Buharî, Ebu Zür'a, Bişr bin Musa Nesaî ve daha birçok âlim ilim alıp hadis-i şerif rivayet etmişlerdir. İmam-ı Şafiî ile beraber Mısır'a gitti. Vefatına kadar İmam-ı Şafiî hazretlerinin yanından ayrılmadı. Sonra Mekke-i Mükerreme'ye döndü orada on beş yıl ders okuttu ve fetvalar verdi. İmam-ı Buharî hazretlerinin hocasıdır. Buharî, Humeydî'den yetmiş beş hadis-i şerif rivayet etmiştir. Bu durumu İmam-ı Müslim kitabının mukaddimesinde ifade etmiştir.
Âlimler onun hakkında şunları söylemiştir:
Ahmed bin Hanbel; “Humeydî bizim yanımızda büyük bir imamdır.”
İshak bin Raheveyh; “İmam-ı Şafiî, Humeydî ve Ebu Ubeyd zamanımızın büyük âlimlerindendi.”
Humeydî'nin, dünyada iken insanlara çok eza ve cefa verenlerle ilgili olarak rivayet ettiği hadis-i şerif yazılı bir kıta. Humeydî'nin, Muaz bin Cebel hazretlerinden rivayet ettiği hadis-i şerifte Resulullah Efendimiz buyurdu ki: “Kim, kalbinden ihlasla ve yakin ile “La ilahe illallah.” derse, Cennet'e girer ve ona Cehennem ateşi dokunmaz.”
Hakim Ebu Ubeyde; “Humeydî Mekkelilerin müftisi ve hadis âlimidir. Ahmed bin Hanbel, Iraklılar sünnet-i seniyyeyi iyi bilmekte nasıl ise, Humeydî de Hicazlılar için sünnet-i seniyye hususunda aynısıdır.” buyurdular.
Rivayet ettiği hadis-i şeriflerden bazıları şunlardır:
Ebu Şureyh Ka'bî rivayet etti. Resulullah Efendimiz buyurdu ki: “Allahü tealaya ve ahiret gününe iman eden, komşusuna ikram etsin. Allahü tealaya ve ahiret gününe iman eden misafirine ikram etsin.”
Ömer bin Ebu Seleme rivayet etti: “Ben Resulullah'ın himayesinde yetim bir çocuk olarak bulunuyordum. Elimi, yemek yerken çanağın çeşitli yerlerine doğru hareket ettiriyordum. Bunun üzerine Resulullah Efendimiz; “Ey küçük! Yemek yiyeceğin zaman, Besmele söyle (Bismillahirrahmanirrahim de), sağ elin ile ye ve önünden ye.” buyurdu. Ondan sonra, Resulullah'ın buyurduğu gibi yedim.”
Halid bin Velid rivayet etti. Resulullah buyurdu ki: “İnsanların kıyamet günü azabı en şiddetli olanı, dünyada iken insanlara en çok eza ve cefa vermiş olan kimsedir.”
Ebu Katade el-Ensarî rivayet etti. Resulullah buyurdu ki: “Sizden birisi mescide girdiği zaman, oturmadan önce iki rekat namaz kılsın.”
Ebüdderda rivayet etti. Resulullah Efendimiz buyurdu ki: “(Kıyamet günü) terazide en ağır gelecek şey, güzel ahlâktır.”
“Yumuşaklıktan nasibi olan kimsenin, hayırdan da nasibi vardır.”
Ebu Eyyub el-Ensarî rivayet etti: Resulullah Efendimiz buyurdu ki: “Kim Ramazan-ı şerif orucunu tutar, ondan sonra Şevval ayından da altı gün tutarsa, bütün ömrü boyunca oruç tutmuş gibi olur.”
Muaz bin Cebel rivayet etti. Resulullah Efendimiz buyurdu ki: “Kim, kalbinden ihlasla ve yakin ile “La ilahe illallah.” derse, Cennet'e girer ve ona Cehennem ateşi dokunmaz.”
Ümmü Seleme bildirdi. “Resulullah Efendimiz sabah namazından sonra; “Allah'ım! Senden faydalı ilim, temiz rızık, kabul edilen amel isterim.” buyurdu.”
Abdullah bin Mes'ud bildirdi. Resulullah Efendimiz buyurdu ki: “İki kişi, üçüncüyü yalnız bırakıp aralarında gizli konuşmasınlar. Çünkü böyle yapmak, yalnız bırakılan o üçüncü şahsı üzer.”
“Pişmanlık tövbedir.”
Eserleri:
1- El-Müsned: Sahabenin faziletlerine ve Müslüman oluş sırasına göre düzenlenmiştir. İlk olarak Hazreti Ebu Bekr'in rivayetleri ile başlamıştır. Toplam 1327 hadis-i şerif ihtiva etmektedir. İki cilt halinde 1996'da neşredilmiştir. Bu esere Müsnedü'l-Humeydî an Süfyan bin Uyeyne ismi de verilmiştir.
2- Usûlü's-Sünne. Müsned'in arkasında neşredilmiştir. Ehl-i Sünnet itikadını anlatmakta ve bidat ehli reddedilmektedir. Bu ikisinden başka, Kitabü'n-Nevadır, Kitabü'd-Delâil, Kitabü't-Tefsir gibi eserleri olduğu rivayet edilmektedir.
