Irak'ta yetişen ve gözle ilgili ilk eseri yazan tıp âlimi. Künyesi, Ebu Zeyd'dir. 194 (m. 810) senesinde Fırat kıyısındaki Hire kasabasında doğdu. Babası eczacıydı. Babasının laboratuvarındaki malzeme ve âletler, Huneyn bin İshak'ta ilme karşı bir ilgi uyandırdı. Basra'ya gidip, meşhur dil âlimi Hâlid bin Ahmed'den Arap dili ve edebiyatını öğrendi. Esas arzusu tabip olmaktı. Bu yüzden Bağdat'a giderek, Yahya bin Maseveyh ve başkalarından tıp ilmini tahsil etti. Ayrıca Yunanca, Süryanice ve Farsçayı öğrendi. Hocası gibi meşhur bir tabip olmak istiyordu. Bunun için Anadolu'ya giderek eski doktorların eserlerini asıllarından okuyup inceledi. Bağdat'a yerleşen Huneyn bin İshak'ı, halife, tercüme divanına reis tayin etti. On yedi yaşında tıp dersleri vermeye başladı. Yorulmadan çalışmaları tıp alanında söz sahibi olmasına ve halife Mütevekkil'in özel doktorluğuna kadar yükselmesine sebep oldu. Bu meşhur tabip, 260 (m. 873) senesinde Bağdat'ta vefat etti.
Huneyn bin İshak, tıbbın göz sahasında meşhur oldu. Gözle ilgili eseri, sahasında en kıymetli eserler arasında yer aldı. Bu alanda ilk eser verme şerefi Huneyn bin İshak'a ait olup, tıptaki bilgisi, devrine göre en üst seviyedeydi. Halife tarafından zehir yapması istenince; “Benim hünerlerim faydalı şeyleri yapmak içindir. Dinimiz, düşmanlarımıza bile iyilikte bulunmamızı emrediyor. Aynı şeyleri dostlarımıza karşı yapmamızı daha çok ister. Benim mesleğim; insanlara hizmet ve onları tedavi ederek sağlığa kavuşturmak esasına dayalıdır. Ayrıca her tabip hiçbir kimseye öldürücü ilâç vermemek için yemin etmiştir.” diye cevap vermiştir.
Huneyn bin İshak, tabipliğinin yanında tercümeciliğiyle de meşhur oldu. Bu faaliyetlere, halife Me'mun zamanında başladı. Miladi 856 senesinde Mütevekkil'in Bağdat'ta kurduğu tercüme mektebi ile kütüphanesinin idare işlerini yürüttü. Bu zaman içinde Yunanlı tabip Galen'in eserlerinin hepsini Arapçaya tercüme etti. Halife yaptığı her tercüme kitaba ağırlığınca altın verdi. Lisanına son derece hakim olduğu için yaptığı tercümeler sıhhatli ve güvenilirdi.
Eserleri: Huneyn bin İshak, yüze yakın eser yazdı. Bazıları şunlardır:
1- El-Aşr Makalat fi'l-Ayn: Göz hakkında yazılan en eski eserdir. Eser, 1926 senesinde İngilizceye tercüme edilmiştir. Daha sonra Max Mayerhof Almancaya çevirmiştir.
2- Kitabü'l-Medhal fi't-Tıb: Bu eser sorulu-cevaplı şekilde kaleme alınmıştır. Eser, Galen'in Ars Parva adlı kitabına, yazdığı bir girişten ibarettir.
3- Kitabü'l-Mevludin: Tabiat ilimleri hakkında bir eserdir.
4- Tarihu'l-alem ve'l-mebde' ve'l-enbiyave'l-müluk ve'l-ümem: Kendi devrine kadar olan târihi ihtiva eder.
5- El-Füsulü'l-Ebukratiyye: Tıp ilmine dair matbu bir eserdir.
6- El-KavI fî hıfzi'l-esnan ve ıstıslahiha: Diş sağlığı hakkındadır. Bilinen tek nüshası Şam'daki Zahiriyye Kütüphanesi'ndedir.
7- Ed-Dav'ü hakikatuhu: Işınların mahiyetine dairdir. Süryanice yazılan bu eser, Kayyum bin Hilal tarafından Arapçaya tercüme edilmiştir.
8- Et-teşrihü'l-kebir,
9- El-Mesail fi'l-Ayn.
10- Medhal ilailmi'r-ruhâniyyat,
11- El-Mesail fi't-tıbli'l-müteallimin,
12- Kuve l Eğziyeti,
13- Tedbiru'l-esıhha.
Huneyn bin İshak'ın göz hakkındaki eserini on sekizinci asra kadar, batılı tabipler el kitabı olarak kullanmışlardır. Göz alanında ciddi eserler kaleme alan Ali bin İsa ve Ammar, çalışmalarında Huneyn bin İshak'ın bu eserinden faydalanmıştır. Eseri Latinceye tercüme eden batılı tabip Konstantin, kendisine mal etmeye kalkıştı. İlmî ahlâkla bağdaşmayan bu durumu Demetrius tarafından açığa çıkarıldı. Eseri inceleyen Demetrius, eserin Huneyn bin İshak'ın eserinin tercümesi olduğunu ortaya koydu.
