İslam âlimlerinden ve tasavvuf büyüklerinden. Hace Alaeddin-i Attar'ın yüksek talebelerinden ve halifelerindendir. İsmi Hüsameddin Parisa Belhî olup Mevlana Hüsameddin de denir. Hâl tercümesi hakkında fazla bilgi bulunmayan Hüsameddin Parisa, dokuzuncu asrın ikinci yarısında vefat etti. Kabri Belh şehrindedir.
Hace Hüsameddin, önceleri Şah-ı Nakşibend Behaeddin-i Buharî hazretlerinin talebelerindendi. Şah-ı Nakşibend, bunun manevî terbiye ve yetişmesini Hace Alaeddin-i Attar'a havale etti. O da bundan sonra Alaeddin-i Attar'ın derslerine devam etti. O büyük zatın huzur ve sohbetinde bulunmakla kemale gelip zamanının evliyasından oldu. Dinimizin emir ve yasaklarına riayet etmekte son derece gayretli ve titizdi. Haramlardan çok sakınmakla birlikte, şüphelileri de terk ederdi. Tam vera ve takva üzereydi. Teheccüd, işrak ve duha namazlarını hiç terk etmezdi. Çok kerameti görülmüştür.
Hace Ubeydullah-ı Ahrar hazretleri şöyle anlatır: “Bir zaman hocam Ya'kub-i Çerhî'nin sohbetinde bulunmak üzere yanına gidiyordum. Belh şehrinde Hüsameddin Parisa'ya rastladım. Ben o zaman daha bu yolun başında idim. Bana; ‘Şayet bu yolda bazı kimseleri terbiye etmeniz, yetiştirmeniz icab ederse veya bazı kimseler bunun için size müracaat ederlerse, şunları hiç unutmayın: İnsanlar bu yolda çok kısa zamanda elde ettiklerini, başka yollarda, çok uzun zamanda ve çok uğraşmakla ele geçiremezler.”
Hüsameddin Parisa Belhî'nin Belh'teki kabri.
“Onun için bu yolu bilmeniz lazımdır...’ deyip bu yolun hususiyetlerini uzun uzun anlattı. Oradan ayrılıp Taşkend'e geldiğimde, bu yolda bulunmak arzusunda olan bazı kimseler yanıma gelerek, bu yolun hususiyetlerini anlatmamı istediler. Ben de Hace Hüsameddin'in bana anlattıklarını onlara anlattım. Böylece, Belh şehrinde Hace Hüsameddin'in bana bu yolun hususiyetlerini anlatmasındaki hikmet meydana çıkmış oldu. Bu hâlin, onun bir kerameti olduğunu anladım.”
Yine Ubeydullah-ı Ahrar hazretleri anlatır: “Hüsameddin Parisa, zamanını öyle değerlendirirdi ki hiçbir anını boşa geçirmezdi. Sabah namazından ikindiye kadar insanlara nasihat eder, onların suallerine cevap verirdi. İkindi namazından sonra hususî odasına çekilir, sabaha kadar ibadet ve taat ile meşgul olurdu.”
Mevlana Hüsameddin Parisa Belhî buyurdu ki: “Yemeye ve her hayırlı işe başlarken Besmele okumak lazımdır. Terk olunmamalıdır. Her hayırlı işe Besmele ile başlamak, gafleti giderip Allahü tealayı hatırlamaya vesiledir.”
