Tarih ve hadis âlimi. İsmi Hamude bin Abdülaziz olup künyesi Ebu Muhammed'dir. 1146 (m. 1733) senesinde Tunus'ta doğdu. 1202 (m. 1787)'de orada vefat etti.
Babasının terbiyesinde yetişti. Babası, o mıntıkada çok okunan Muhtasar-ı Halil adlı eseri en iyi okutan müderrislerdendi. İbn-i Abdülaziz, babasından ilim öğrendi. Hatta babası ona geceleyin siyer ve tarih dersleri verirdi. Küçük yaşta babasını kaybetti. Daha sonra; Müftî Ahmed Mekudî, Kasım Mahcub, Muhammed bin Hüseyin, Muhammed bin Hasan, Muhammed Garbanî, Ali Şerif ve Muhammed Şahmî'den ilim öğrendi. Tahsilini tamamladıktan sonra daha genç yaşta iken Zeytune Camii'nde ders vermeye başladı. Kendisinden; Müftî Muhammed Birem es-Sanî, Müftî Muhammed Mahcub ve kardeşi Kadı Ömer ilim öğrendi.
Genç yaşta hacca gitti. Yolda Malikî mezhebinin büyük fıkıh âlimlerinden Şeyh Muhammed Tavüdî ile görüştü. Muhammed Tavüdî onun ilmini beğendi. Hatta, mantık ilmine dair olan Muhtasar-ı Senusî'yi oğluna okutmasını istedi. İbn-i Abdülaziz de onun oğluna bu kitabı okuttu. İbn-i Abdülaziz, 1182 (m. 1768) senesinde ikinci defa hacca gitti. Bu hac sırasında, Tunus kafilesinin kadılığını yaptı. Onların meselelerini hâlletti. Hac dönüşünde, Tunus emiri Ali Paşa'nın idaresi zamanında baş kâtiplik yaptı. İlk önce bu vazifeyi kabul etmek istemedi ise de Ali Paşa, Müftî Muhammed bin Hasan Banudî vasıtasıyla ona bu vazifeyi kabul ettirdi. Ali Paşa, onu sefir olarak İstanbul ve Cezayir'e gönderdi. Ali Paşa, 1186 (m. 1773) senesinde İbn-i Abdülaziz'i çocuklarının terbiyesi ile vazifelendirdi. İbn-i Abdülaziz onlara; nahiv, sarf, tarih ve Hanefî mezhebi fıkıh bilgilerini öğretti.
Eserleri
İbn-i Abdülaziz'in yazmış olduğu eserlerden bazıları şunlardır:
1- Haşiyetün ale'l-akidetü'l-vüsta li's-Senusî,
2- Risaletün fî tahrir-i semti'l-kıble,
3- İstanbul âlimlerinin kelam ilmine dair sordukları meselelerin cevabını ihtiva eden sekiz risale,
4- Divan-ı şi'r,
5- El-Kitabü'l-Başi: Emir Ali bin Hüseyin Paşa zamanı olan 1172 (m. 1759) senesinden, 1196 (m. 1782) senesine kadar olan tarihi konuları ihtiva eder. Ayrıca bu eserde, Türklerin Tunus'u fethinden zamanına kadar olan iktisadî ve fikrî hayatı anlatır.
İbn-i Abdülaziz hazretlerinin ders verdiği Tunus'taki Zeytune Camii. Teracimü müellifine't-Tunusiyyîn; cilt-3, sh. 330
