İmam-ı A'zam hazretlerinin talebelerinin ileri gelenlerinden. Fıkıh ve hadis âlimi. Yahya bin Ebu Zaide ve Yahya bin Zekeriyya bin Ebu Zaide diye anılan Yahya bin Zekeriyya, aslen Kufelidir. Babası, devrinin büyük âlimlerinden Zekeriyya bin Ebu Zaide. Dedesi Meymun, Muhammed bin Mübeşşir el-Hemedanî'nin azatlık kölesi idi. Doğum tarihi bilinmemekle beraber bazı kaynaklarda altmış üç yaşında 183 (m. 799) senesinde Medain'de kadılık yaparken vefat ettiği yazılıdır.
Yahya bin Zekeriyya, babası Hişam bin Urve, İsmail bin Ebu Halid, A'meş, Ubeydullah bin Ömer el-Ömerî, Haccac bin Avn, Yahya bin Sa'id el-Ensarî, Musa el-Cühenî, Abdurrahman bin el-Gasil ve daha birçok âlimden hadis tahsil ederek, onlardan rivayette bulundu. Yüz binden fazla hadis-i şerif ezbere bilmek şerefine kavuşarak, ilm-i hadis ilminde hafız oldu. Rivayet ettiği hadis-i şerifler Kütüb-i Sitte'ye alındı. Hadis ilminde güvenilirliği kabul edildi. Fıkıh ilmini İmam-ı A'zam'dan öğrendi. Onun sohbetlerinde bulundu. O sohbetlerde dinî meselelerin nasıl çözüldüğünü yakından öğrenme imkanını buldu. İmam-ı A'zam hazretlerinin yüzlerce talebeleri arasında ilk sıraya girdi. İmam-ı A'zam'ın içtihat ve fetvalarını yazan kırk muhterem zattan biri de, Yahya bin Zekeriyya idi. Ayrıca Kufe'de ilk kitap yazma şerefine de sahip oldu. Onun yazdıklarını talebelerinden Vekî bin Cerrah kitap haline getirdi.
Abbasî halifesi Harun Reşid, kendisini Medine'ye kadı yaptı. Bağdat'ta hadis okuttu. Yahya bin Zekeriyya hazretlerinden, Yahya bin Âdem, Kuteybe bin Sa'id, Hennad bin Serî, Ebu Davud el-Hufrî, Muhammed bin İsa bin Taba', Ahmed bin Hanbel, Yahya bin Main, Ebu Bekr bin Ebu Şeybe, Ebu Kureyb Muhammed bin Âla, Ziyad bin Eyyub, Hasan bin Arefe, Yahya bin Yahya Nişaburî, İbrahim bin Musa, Şüca bin Muhalled, Ahmed bin Menî, Ali bin Müslim et-Tusî, Sehl bin Osman el-Askerî, Ya'kub bin İbrahim ed-Devrekî, Harun bin Ma'ruf ve daha birçok âlimler hadis öğrendiler ve rivayette bulundular. Kendisinin, müsned sahibi sayıldığı ve Kitabü's-sünen adında kıymetli bir eseri olduğu bildirilmektedir.
Yahya bin Main; “İbn-i Abbas, Şa'bî ve Süfyan-ı Sevrî'nin zamanlarında ilim de üstünlükleri ne ise, Yahya bin Zekeriyya'nın zamanına göre derecesi de odur.” buyurdu. Ali bin Medinî; “Kufe'de Süfyan-ı Sevrî'den sonra en büyük âlim Yahya bin Zekeriyya idi.” Ebu Halid el-Ahmed; “Yahya bin Ebu Zekeriyya hadisleri güzel olandır.” Hasan bin Ziyad; “Yahya bin Zekeriyya Kufe'nin en fakihidir.” diye zikretmektedirler.
Fıkha dair bir hadis-i şerifi, Yahya bin Zekeriyya, Ziyad'dan, o da Haccac'dan, o da Ebu Zübeyr'den, o da Cabir'den o da Resulullah'tan şöyle nakletmektedir: “Peygamberimiz meyvelerin olgunlaşmadan satılmasını yasakladı.” Rivayet ettiği hadis-i şeriflerden biri de; “Her kim zulüm yolu ile bir karış yer alırsa, o yer kıyamet gününde yedi kat yerin dibinden başlayarak o kimsenin boynuna dolanacaktır.” hadis-i şerifidir. Müslim'e alınan bir diğer rivayeti ise; “Benim şu mescidimde kılınan bir namaz, başka mescitte kılınan bin namazdan daha faziletlidir. Yalnız Mescid-i Haram müstesna.” hadis-i şerifidir.
