Hanefî mezhebi fıkıh âlimlerinden. İsmi Muhammed bin Muhammed bin Muhammed bin Hasan bin Ali bin Süleyman bin Ömer bin Muhammed el-Halebî'dir. “İbn-i Emir Hac” ve dedesi namaz vakitlerini tespitle vazifeli olduğu için “İbnü'l-Müvakkıt” diye tanınırdı. Lakabı “Şemseddin” idi. 825 (m. 1422) senesinde Halep'te dünyaya geldi. Orada yetişip ilimle meşgul oldu. 879 (m. 1474) senesi Recep ayında Halep'te vefat etti.
Kur'an-ı Kerim'i, İbrahim Küfravî ve daha başka âlimlerden okuyup ezberledi. Küçük yaşta ilim tahsiline başladı. Birçok eserin ya tamamını veya onların birer bölümünü ezberlemişti. Nevevî'nin dörtte birini, Ebu Leys Mukaddimesi, Muhtar, Tasrifü'l-İzzî Cürcaniyye, Ahiskesî'nin bir bölümü bunlardan bazılarıdır. Bunları, memleketinin âlimlerinden Nasıriyye Camii'nin Hatibî'nin oğlu Hafız Burhaneddin Şihabeddin bin Ressam ve daha başkalarına arz etti. Fıkıh ilmini Alaeddin-i Malatî'den öğrendi. Nahiv, sarf, me'ani, beyan ve mantık ilimlerini de Alaeddin-i Buharî'nin talebelerinden biri olan Zeyneddin Abdürrezzak'tan tahsil etmişti. Sonra Hama'ya gitti. Orada Ali bin Aşkar'dan hadis-i şerif dinledi. Buradan da Kahire'ye geçti. Orada Şeyh İbn-i Hacer Askalanî'nin huzurunda, Şemseddin Sehavî'nin ve başkalarının kıraatini dinledi. Ayrıca İbn-i Hacer'den Elfiye-i Irakî'nin şerhinden bir bölümünü ve başka eserleri okuyup dinledi. Fıkıh ve usul-i fıkh ilimlerini İbnü'l-Hümam'dan okudu. Her ilimde, emsalleri arasında çok yükseldi.
İbn-i Hümam ve diğer âlimler, ders okutması hususunda ona icazet verdiler. Birçok kimse, ondan okumaya başlayıp istifade etti. Fetva da verirdi. Çok kıymetli eserleri vardır. Ta'rifü'l-müsterşid hükme'l-garas fi'l-mescid adlı eserinin kapak sayfası (sağda) ve Et-Tahrir ve't-tahbir adlı eserin matbu nüshasının üçüncü cildinin kapak sayfası (solda). İbn-i Emir Hac'ın yazdığı Halbetü'l-mücellî ve buğyetü'l-mübtedî fî şerhi Münyeti'l-musallî adlı eserin yazma nüshasının ünvan sayfası (sağda) ve ilk iki sayfası (solda). Eser Köprülü Kütüphanesi No: 606'da kayıtlıdır.
Eserleri:
1- Et-Tahrir ve't-tahbir: Hocası İbnü'l-Hümam'ın fıkıh usulüne dair Et-Tahrir adlı eserinin şerhidir. Müellif eserde usül, kelam ve mantık mevzularına da yer vermiştir. Müçtehit olmayanların dört mezhepten birine tabi olmaları gerektiğini bildirmiştir. Eser 1983'te Beyrut'ta 3 cilt olarak basılmıştır.
2- Halbetü'l-mücellî ve buğyetü'l-mübtedî fî şerhi Münyeti'l-musallî: Sedidüddin Kaşgarî'nin Münyetü'l-musallî adlı eserinin şerhi olup birçok kütüphanede yazması vardır. Mesela Süleymaniye Kütüphanesi Ayasofya Kısmı No: 1288, Fatih Kısmı No: 1833, Kılıç Ali Paşa Kısmı No: 415, Laleli Kısmı No: 1052-1053 vb.
3- Ehasinü'l-mehamil fî şerhi'l-Avamil: Nahivle ilgili olup bir nüshası Berlin'dedir.
4- Daî menari'l-beyan li camii'n-nüskeyn bi'l-Kur'an: Hac ibadeti ile ilgilidir.
5- Ta'rifü'l-müsterşid hükme'l-garas fi'l-mescid.
6- Cevabu İbn-i Emir an ayeti'l-vüdû hel Medeniyye em Mekkiyye: Abdest ayeti ile ilgili olup bir nüshası Süleymaniye Kütüphanesi Beşir Ağa Kısmı No: 142'de vardır.
7- Şerhü'l-Muhtar: İbn-i Mevdud Musulî'nin Hanefî fıkhına dair yazdığı eserin şerhidir.
8- Zahiretü'l-kasr fî tefsiri's-sureti'l-asr.
9- Münyetü'n-nasık fî hulasati'l-menasik.
İbn-i Emir Hac buyurdu ki: “Hocam İbn-i Hümam; “Müçtehit olmayanların, dört mezhepten birini taklit etmesi lazımdır.” derdi.
