Şafiî mezhebi fıkıh ve hadis âlimi. İsmi Ahmed bin Ferah bin Ahmed İşbilî Ebu Abbas Lahmî olup künyesi Ebu Abbas, nisbeti Lahmî'dir. 625 (m. 1228) senesinde Endülüs'te İşbiliyye'de (Sevilla) doğup, 699 (m. 1299) tarihinde Şam'da vefat etti. Sufiyye Kabristanı'na defnedildi. İşbiliyye'nin kaybedilmesi sırasında Fransızlara esir düştü. Allahü tealanın yardımı ile esaretten kurtuldu. 650 (m. 1252) ile 660 (m. 1262) tarihleri arasında Mısır'a gitti. Kahire'de; Şeyhülislam İzzeddin bin Abdüsselam, Abdülaziz Ensarî ve daha başka âlimlerden, Şam'da; İbn-i Abdüddaim, Kirmanî, Ferras Askalanî, İbn-i Ebü'l-Yüsr ve diğer büyük âlimlerden ilim öğrendi.
Bilhassa hadis ve tarih ilimlerinde geniş bir ilme sahip olan Zehebî, İbn-i Ferah hakkında şöyle der: “Dımaşk Camii'nde onun ders halkası vardı. Burada hadis ilimlerini okutuyordu. Ben de onun bu derslerine devam ettim. Ondan istifade ettim. Gerçekten İbn-i Ferah, ilmi ile amel eden, fazilet, doğruluk ve vakar sahibi, güzel ders anlatan bir âlimdi.”
İbn-i Ferah'ın, İbn-i Abdüddaim'den rivayet ettiği bir hadis-i şerif şöyledir: Resulullah buyurdu ki: “İkiyüzlü kimseyi, insanların en şerlilerinden olarak bulursun.” A'meş, ikiyüzlü ifadesinin manası için; “İnsanların bir kısmına bir yüzle, diğer bir kısmına başka bir yüzle gidendir.” dedi.
Eserleri: İbn-i Ferah hadis ve fıkıhla ilgili birçok eser yazmışsa da kaynaklarda sadece üçünün adı geçmektedir.
1- Manzume fî mustalahi'l-hadis: 28 hadis terimini ihtiva eden bir kasidedir. Manzumenin ilk iki kelimesine izafeten “Garamî Sahih” adıyla da bilinmektedir. 1952'de Kahire'de basılmıştır. Üzerine birçok şerh yazılmıştır.
2- Şerhu'l-erbein en-Neveviyye.
3- Muhtasaru Hilafiyyati'l-Beyhekî: Eser Mekke'de 1993'te neşredilmiştir.
İbn-i Ferah'ın yazdığı Muhtasaru Hilafiyyati'l-Beyhekî adlı eserin kapak sayfası (sağda) Bu eserin neşre hazırlanmasında kullanılan nüshalardan Topkapı Sarayı Kütüphanesi Üçüncü Ahmed Kısmı No: 1081'de kayıtlı olan yazmadan iki sayfa (solda). İbn-i Ferah'ın, İşbilî'nin, tasavvufî şiir tarzında yirmi sekiz hadis ıstılahına dair yazdığı yirmi beytlik manzumesi pek meşhurdur. Bu manzumeye umumiyetle, “Manzumat-ı İbn-i Ferah” veya “Garamî-i Sahih” adı verilir.
Bu şiirin bir kısmının tercümesi şöyledir:
1- İştiyakım gerçektir (“Sahih”). Fakat senden, ümidim pek zordur (“Mu'dal”). Hüznüm bırakılmış serbest olmuş (“Mürsel”). Gözyaşların birbirini takip ediyor (“Muttasıl”).
2- Akıl da şahitlik eder ki, size olan tahammülüm, sizin için sabredebilmem zayıftır ve terk edilmiştir (“Metruk”). Benim senin için zillete düçar olmam en güzeldir.
3- Benim için güzel olan (“Hasen”) sizin sözünüzü karşınızda dinleyip yazmam ve sonra onu başkalarına nakletmemdir.
İbn-i Ferah'ın “El-Mecmu” adı verilen Şerhu Hadisi'l-Erbein adlı eserininin ünvan sayfası (sağda) ve ilk sayfası (solda). Eser Berlin Devlet Kütüphanesi'ndedir.
4- Benim işim sana bağlıdır (“Mevkuf”). Bir tek kendisine güvenip yardım isteyeceğim sensin (“Muavvel”).
5- Şayet durumum sana kadar çıkarılmış, (“Merfu”) olsaydı, muhakkak sen beni kınayanların hoşlanmamasına rağmen bana acır, adaletle muamele ederdin.
6- Beni kınayanların kınaması, hoş bir şey değildir (“Münker”). Bunu caiz ve mümkün bir iş olarak görmüyorum. Yalan ve bir şeyi aslı varmış gibi söylemek (“Tedlis”) reddolunur, ona itibar edilmez.
7- Zamanım, devamlı (“Muttasıl”) senin üzüntün ve düşüncen ile geçiyor. Bu yüzden yakınlarımla alakamı kestim (“Münkatı'”).
8- Ben senden, ayrılık kefenlerine kondum (“Müdrec”). Beni tahammül edemeyeceğim, takat getiremeyeceğim şeylerle mükellef kılıyorsun.
9- Ben gözyaşımı kanla akıttım (“Mündebic”)
