Kuzey Afrikalı fıkıh âlimi kadı, tarihçi ve şair. İsmi ve künyesi Ebu Abdullah Muhammed bin Ali bin Hammad (Hamadu) bin İsa bin Ebu Bekr es-Sanhacî'dir. (ö. 628/1231). Doğum tarihi bilinmemektedir. 628 (m. 1231) de vefat etti. Başka tarihler de vardır.
Mağrib-i Evsafta yer alan Hamza köyünde doğdu. Benî Sanhace'ye mensup olup İbn-i Hamadu diye de bilinir. Tahsil hayatına Kal'atü Beni Hammad'da başladı ve Bicaye'de devam etti. Bicaye'de bulunduğu sırada Ebü'l-Hasan Ali bin Muhammed et-Temimî el-Muammerî, İbnü'l-Harrat Muhammed bin Ali bin Mahluf el-Cezairî gibi âlimlerden ders aldı ve Ebu Meyden Mağribî'in sohbetlerine katıldı. 613-616 (m. 1216-1219) yılları arasında Endülüs'ün Ceziretü'l-hadra (Algeciras) ve Mağrib'in Seta, Azemmur şehirlerinde kadılık yaptıktan sonra kendini eserler yazmaya verdi.
Eserleri.
1. Kitabü'n-Nübezi'l-muhtace fi ahbari müluki Şanhace. Müellif, en önemli çalışması olan bu eserinde Sanhace emirleri hakkındaki rivayetleri toplamıştır; Kitabın bugün sadece Fatımîler'i anlatan kısmı mevcuttur. Fransızca tercümesi ve Arapça metni yayınlanmıştır.
2. Tarihu müluki'l-İbadıyye.
İbn-i Hammad'ın bunlardan başka El-İ'lam bi-Fevaidi'l-ahkam li Abdülhak El-İşbilî ve Şerhu Maksureti İbn-i Düreyd adlarını taşıyan iki kitapla çalışmalarından ve hocalarından bahsettiği bir risale yazdığı belirtilmektedir. Bir de Divanı olduğu belirtilir.
