Hanbelî mezhebi hadis âlimi. İsmi Muhammed bin Abdülganî bin Ebu Bekr bin Şüca' bin Ebu Nasr bin Abdullah'tır. Künyesi Ebu Bekr olup Muinüddin ve Muhibbüddin lakapları vardır. İbn-i Nukta diye bilinir. 579 (m. 1183) senesinde Bağdat'ta doğup 629 (m. 1232)'de Safer ayında, yine burada vefat etti.
Bağdat'ta; Yahya bin Buş, Abdülvehhab bin Sekine, Ömer bin Taberzed, İbn-i Ahder, Ahmed bin Hasan ve daha başkalarından hadis-i şerif dinledi. Birçok yere ilmî yolculuklar yaptı. Vasıt'ta Ebü'l-Feth bin Menday'dan, Erbil'de Abdüllatif bin Ebu Necib Sühreverdî'den, İsfehan'da; Afife Farkaniyye, Zahir bin Ahmed, Müeyyed bin Uhuvve ve Ebu Fahr bin Ravh'tan, Horasan'da; Mansur bin Abdülmün'im, Feravî ve Müeyyed Tusî'den, Şam'da; Ebu Yümn Kindî, Ebu Kasım bin Harestanî, Davud bin Melaib ve başkalarından, Mısır'da; Ebu Abdullah Hüseyin bin Ebu Fahr el-Kâtib, Abdülkavi bin Habbab, Silefî'nin talebelerinden bir topluluk ve başkalarından, İskenderiyye'de; İbn-i İmad Harranî ve Silefî'nin talebelerinden, Mekke-i Mükerreme'de Yahya bin Yakut'tan, Harran'da Hafız Abdülkadir'den, Halep'te İftihar el-Haşimî'den, Musul'da ve daha başka yerlerdeki âlimlerden de hadis-i şerif dinledi. Münzirî, Şeyh bin Mecd, Abdülkerim bin Mansur el-Eserî, Ebü'l-Ferec Abdurrahman bin Muhammed, İzzeddin Farutî, oğlu Leys bin Nukta ve başkaları ondan hadis-i şerif rivayet etti.
Hadis âlimlerinden Ömer bin Hacib onun hakkında şöyle der: “O, zamanımızın önde gelen hadis-i şerif âlimlerindendir. Hadis-i şerif tahsili için çok memleketler dolaştı. Hadis ilimi ve neseblere dair pek kıymetli kitaplar yazdı. Haramlardan ve şüphelilerden sakınan, dünyaya rağbet etmeyen derin bir âlimdir. Hadis ilmine göre güvenilir ve itimat edilir kabul edilmektedir. Hattı gayet güzeldir. Rivayet hususunda titiz idi. Sözlerinde, nakillerinde, eserlerinde, yazdıklarında hüccettir. Ahlâkı, yaşayışı güzel ve vakar sahibiydi. Cömertti. Aza kanaat ederdi. Hayır ve iyilik yapmaya çok rağbetli idi.”
Zeylü Tabakat-ı Hanabile sahibi İbn-i Receb şöyle der: “Onu İbn-i Abdülvahid'e sorduğumda bana, onun; hadis âlimi, dindar, faydası çok, ahlâkı güzel, konuşması tatlı, hadis ilmine göre güvenilir olmakla meşhur bir zat olduğunu söyledi.”
Münzirî de ondan hadis-i şerif dinlediğini, onun da kendisinden dinlediğini, hadis-i şerif tahsili için çok yerler dolaşması ve yazısının güzelliği ile meşhur bir âlim olduğunu, faydalı eserler yazdığını bildirmiştir. İbn-i Hallikan da İbn-i Nukta'nın; Horasan, Cebel, Cezire, Şam ve Mısır mıntıkasını dolaştığını, buralarda büyük âlimlerle görüştüğünü, onlardan çok istifade ettiğini, çok şeyler yazdığını, kitaplar üzerine faydalı açıklamalar yaptığını söylemiştir.
Eserleri:
1- Et-Takyid li-marifeti ruvati's-sünen ve'l-mesanid: Kütüb-i Sitte başta olmak üzere önemli hadis kitaplarından 689 raviyi hoca ve talebeleri, güvenilirlik durumları gibi özellikleriyle tanıtmaktadır. Beyrut'ta 1988'de basılmıştır.
2- Tekmiletü'l-İkmal: İbn-i Makula'nın El-İkmal adlı eserinin zeyli olup 1989'da Mekke'de basılmıştır.
3- El-İstidrak ale'l-ensabi'l-müteşabihe fi kitabi Abdilgani bin Said ve'd-Darekutnî ve Ahmed bin Ali el-Hatib ve'bn-i Makula: Zahiriye Kütüphanesi'nde bir nüshası vardır.
İbn Nukta'nın kaynaklarda ayrıca Zeylü Zeyli Ensabi'l-muhaddisin, El-Mültekat fima kütübi'l-Hatib ve gayrihi mine'l-vehm ve'l-galat ve El-Müntehab adlı eserlerinden bahsedilmektedir.
