Hadis ve tarih âlimlerinden. İsmi Muhammed bin Rafi’ bin Hecres bin Muhammed bin Şafiî bin Muhammed bin Ni’me ibni Fetyan bin Münir bin Ka’b es-Sellamî el-Amidî el-Mısrî’dir. Künyesi Ebü’l-Mealî olup Takıyyüddin lakabı ile tanınırdı. 704 (m. 1305) senesi Zilkade ayında Kahire’de doğdu. Babası, onu birçok âlimin derslerinde bulundurdu. 714 senesinde daha küçük iken, babası ile birlikte Mısır’dan Şam’a geldi. Tekrar Mısır’a döndüler. Babası, 721 (m. 1321)’de vefat ettikten sonra kendi kendine çok ilim mütalaa etti. Şam ile Mısır arasında müteaddit kereler gidip gelmişti. Buradaki âlimlerden çok hadis-i şerif dinledi. Yüzbinden ziyade hadis-i şerifi, ravileri ve metinleri ile birlikte ezberleyip bu ilimde hafızlık payesine erişmişti. Tarih ilminde de büyük bir âlimdir. 774 (m. 1372) senesi Cemaziyelevvel ayında Şam’da vefat etti. Sufiyye Kabristanı’nda İbnü’s-Salah’ın yanına defnedildi.
Muhammed Sellamî, Mısır’da Takıyyüddin Süleyman, Ebu Bekr bin Abdüddaim ve daha başka âlimlerden hadis-i şerif dinlemiş ve Dimyatî Osman bin el-Humsî ve daha başka âlimler ona icazet vermişlerdir. O, Mısır ve Şam’da hadis-i şerif dinlediği büyük hadis âlimlerini, kendi hocalarını dört ciltlik Mu’cem kitabında teker teker sayıp anlattı. Şam’daki hafızlardan Mezzi, Birzalî ve Zehebî onun hadis şeyhlerindendir. 723 (m. 1323)’te hacca gitti. Burada karşılaştığı âlimlerden çok ilim öğrendi. Çok hadis-i şerif dinledi. Sonra memleketine döndü. Kendisinden ilim öğrenmek için gelen herkesi kabul etti. Hepsi ondan çok faydalandı, ilim öğrendi. 729 (m. 1329)’da, Hama ve Halep şehirlerine de gidip geldi. 739 da Şam’a döndü. Ebu Hayyan’ın bir kasidesini öğrenip rivayet etti. Sonra beşinci defa Şam’a gelip burasını vatan-ı aslî edindi. Vefatına kadar burada kaldı. Darülhadisi’n-Nuriyye, Kusiyye ve Fadıliyye darülhadislerinde ve Aziziye ve İzziyye medreselerinde ders okuttu.
Hafız Zehebî, Mu’cem adlı eserinde onun hakkında diyor ki: “O, herkese faydalı olan bir âlimdir. İlim öğrenmek için çok seyahat yapmıştır. Rivayet ettiği hadis-i şerifler çok sağlamdır”
Hafız Şihabeddin bin Haccî diyor ki: “O, yazdığı zaman çok sağlam ve araştırıcı idi. Naklettiklerini yazarak zapt ederdi. Ben de ondan hadis ilmini öğrendim. Onun huzurunda çok hadis-i şerif okudum. O, Minhac’ı ve İbn-i Malik’in Elfiye adındaki eserini ezberlemişti. Devamlı onları tekrar ederdi”
İbn-i Habib diyor ki: “Hadis ilminde ve bu ilmi okutmakta en önde gelen âlimlerdendi. Hadis-i şeriflerin isnat ve rivayet sahiplerinin isimlerini bilmekte çok derin bilgiye sahipti. İlim öğrenmek için çok yeri dolaştı. Mısır’da, Şam’da, Halep’te hadis-i şerif dinledi. İlim öğrenmekteki arzusu çoktu. Hacca gitti. Çok okuyup yazdı. Seyyidü’l-beşer’den (Resulullah Efendimizden) rivayet edilen hadis-i şeriflere çok ehemmiyet verirdi. Bunları Müsned’inde topladı. Bu eserinde, binden fazla âlimden aldığı hadis-i şerifler vardır. Dünya işleriyle meşgul olunan yerlere girip çıkmazdı. İnsanlarla az görüşürdü.”
Ahmed ve Ebu Bekr adlı iki oğlu ile Külsüm adlı bir kızı vardı. Her üçü de ilim sahibiydi.
İbn-i Rafi’ Sellamî’nin yazdığı Zeyl alâ zeyl-i Tarih-i Bağdad adlı eserin Muhtasarı’nın Tarihu ulemai Bağdad adıyla yayınlanan matbu nüshasının kapak sayfası (sağda) Vefeyat adlı eserinin kapak sayfası (solda).
Eserleri:
1- Mu’cemü’ş-şüyuh: Dört ciltlik bir eser olup kendilerinden hadis-i şerif dinlediği binden fazla âlimi anlatmaktadır.
2- Zeyl alâ zeyl-i Tarih-i Bağdat: İbn-i Neccar’ın eserine yaptığı dört ciltlik zeyl, ilavedir.
3- Vefeyat: Tarih-i Birzalî’nin üzerine yazdığı zeylidir. 1982’de Beyrut’ta basılmıştır.
4- Zeylü Müştebehi’n-nisbe: 1976’da Beyrut’ta ba sılmıştır.
5-Kitabu Tercemeti’l-İmam Ebi’l-Kasım er-Rafiî,
6-Cüz fihi meşyehatü’ş-şeyh Necmeddin Ebi’l-Îz.
İbn-i Rafi’ Sellamî’nin ders verdiği Şam’daki İzziyye Medresesinin güneyden görünüşü (sağda) ve kuzey taraftaki kapısı (solda).
İbn-i Ra’in Kitabu Tercemeti’lİmam Ebi’lKasım er-Raî adlı eserinin kapak sayfası.
