Eyyubî tarihçisi. İsmi ve künyasi Ebu Abdullah İzzeddin Muhammed bin Ali bin İbrahim bin Şeddad el-Ensarî El-Halebî'dir. 6 Zilhicce 613'te (16 Mart 1217) Halep'te doğdu. 17 Safer 684 (24 Nisan 1285) tarihinde Kahire'de vefat etti ve Mukattam dağının eteklerindeki kabristana gömüldü.
Bazı kaynaklarda isim zincirinde değişiklik yapılarak babasının İbrahim, dedesinin Ali adlarıyla verildiği görülür. Çocukluğunu Halep'te geçirdi ve burada okudu; bir ara Behaeddin İbni Şeddad'ın öğrencisi oldu. 631 (m. 1234) yılında ve daha sonra Dımaşk'a seyahatler yaptı.
Ardından katip olarak Halep'te Eyyubî hükümdarlarından ikinci El-Melikü'n-Nasır Selahaddin Yusuf'un hizmetine giren İbn-i Şeddad, 640 (m. 1242-43) yılında Harran'a vergi gelirlerini teftiş için gönderildi. Bu işte gösterdiği başarı ve şahsî yetenekleriyle El-Melikü'n-Nasır'ın dikkatini çekip dostluğunu kazanarak yakın çevresine girdi. 649'da (m. 1251) elçilik göreviyle Musul, Mardin ve El-Cezire gibi bölge hükümdarlarına gönderildi. Hülagu'ya da gönderildiğini söyler. 657'de (m. 1259) barış görüşmeleri yapmak üzere Meyyafarikin'i kuşatma altında tutan Hülagu'nun oğlu Yeşmut'un yanına gitti; aynı zamanda El-Melikü'n-Nasır'ın ailesini Dımaşk'tan Halep'e götürdü. Müzakerelerin sonuçsuz kalması ve Suriye'nin işgal edilmesi üzerine birçokları gibi o da 659 (m. 1261) yılında Mısır'a kaçtı.
Mısır'da Memluk Sultanı El-Melikü'z-Zahir Birinci Baybars ile veziri Behaeddin Ali bin Muhammed'in dostluğunu kazanan İbn-i Şeddad, 669 (m. 1271) yılında Sultan Baybars'ın ve 672'de (m. 1273) Vezir Behaeddin'in Suriye seferlerine katıldı. Böylece bölgenin o günkü askerî, idarî ve içtimaî durumu hakkında yeni bilgiler elde etme imkanı buldu. Baybars'ın ölümünden sonra vasiyeti uyarınca medrese ve türbesi için kurulan vakfın başına getirilen İbn-i Şeddad, onun halefleri El-Melikü's-Said Nasırüddin Bereke Han, El-Melikü'l-Adil Bedreddin Sulamış ve El-Melikü'l-Mansur Seyfeddin Kalavun ile de iyi ilişkilerini sürdürdü.
Eyyubiler ve Memlükler dönemlerinin önde gelen coğrafyacı, tarihçi ve katiplerinden olan İbn-i Şeddad, Moğollar'ın ve Haçlılar'ın İslam topraklarını tehdit ettikleri bir dönemde yaşamış ve eserlerinde bizzat kendi müşahedelerine dayanan birinci elden bilgileri vermeye özen göstermiştir.
Eserleri
İbn-i Şeddad'ın yazdığı Tarihu'l-Meliki'z-Zahir adlı eserin kapak sayfası.
İbn-i Şeddad'ın en meşhur eseri El-A'laku'l-hatire fi zikri ümera'i'ş-Şam ve'l-Cezire adlı eserinin kapak sayfası.
-
1El-A'laku'l-hatire fi zikri ümera'i'ş-Şam ve'l-Cezire. 671-680 (m. 1272-1281) yılları arasında Mısır'da kaleme alınmıştır. Suriye ve El-Cezire'nin o dönemdeki durumuyla ilgili en önemli kaynaklardan olan eser temelde Halep, Kınnesrin, Dımaşk, Ürdün. Lübnan, Filistin, Diyarımudar, ve Diyarıbekir'in coğrafya ve tarihleri ne dairdir.
Bölgenin genel coğrafi özellikleri ve topografyası, kültürel ve iktisadî durumu, tarihi, buraya hakim olan devlet ve hükümdarlar; şehir, kasaba ve köyler, köprüler, kapılar, kaleler, surlar, cami ve mescitler, medreseler ve buralarda hocalık yapan âlimler, han ve hamamlar, hastahaneler, hankahlar, mezar ve türbeler, kilise ve manastırlar üzerinde durulan hususlardandır. Tarihi binalar bazan ayrıntılarıyla tanıtıldığı gibi inşalarından o güne kadar geçirdikleri tamir faaliyetleri de açıklanır. Eserde İslam'ın ilk dönemlerinden itibaren Bizans'a yönelik askeri seferler de kronolojik sırayla kaydedilmiştir.
“Allah'ım! Ni'metinin benden gitmesinden, verdiğin âfiyetin benden ayrılmasından, intikâmının ve bütün gazabının âniden gelmesinden sana sığınırım.” Hadis-i Şerif
-
1Tarihu'l-Meliki'z-Zahir. Memluk Sultanı Birinci Baybars'ın hayatı, şahsiyeti ve dönemini konu alır; yalnız 670 (m. 1271) yılından başlayıp sultanın ölümüyle 676 (m. 1277) sona eren ikinci cildi günümüze ulaşmıştır. Olayların Baybars merkezli olarak yıllara göre kaydedildiği eserde her yılın sonunda o yıl vefat eden bazı önemli şahısların biyografilerine de alfabetik sırayla yer verilmiştir.
-
2El-Kur'atü'ş-Şeddadiyye el-Himyeriyye.
-
3Cene'l-cenneteyn fi ahbari'd-devleteyn.
İbn-i Şeddad'ın kendi ifadesinden bunların dışında İbnü'l-Esir'in El-Kamil fi't-tarih'ine de bir zeyil yazdığı öğrenilmektedir.
