Malikî mezhebi fıkıh, tefsir, usul ve kıraat âlimlerinden. İsmi Hasan bin Kasım bin Abdullah bin Ali el-Muradî olup lakabı Bedreddin’dir. İbn-i Ümmü Kasım diye bilinir. Mısır’da doğdu. 749 (m. 1348) senesi Ramazan Bayramında Kahire’nin Seryakus beldesinde vefat etti. Ümmü Kasım (Kasım’ın annesi) babaannesi olup onun ismi Zehra’dır.
Arabî bilgileri; Ebu Abdullah et-Tancî, Serrac Demnehurî, Ebu Zekeriyya el-Gumarî ve Ebu Hayyan’dan tahsil etti. Fıkıh ilmini Şeref el-Makilî el-Malikî’den, usul-i fıkhı Şemseddin bin el-Lebban’dan öğrendi. Arabî ve kıraat bilgilerini Mecdüddin İsmail Tüsterî’nin yanında sağlamlaştırdı.
Takva sahibi, salih bir zattı. Çok kerametleri görüldü. Bir defasında Resulullah Efendimizi rüyasında görmüştü. Resulullah Efendimiz ona: “Ey Hasan! Mısır’ın eski camisinde mihrapta otur. Orada insanlara faydalı ol!” buyurmuştu.
Eserleri:
Muhtelif ilimlere dair, kıymetli güzel eserler yazdı. Bilhassa Malikî fıkhını ve usul-i fıkhı gayet iyi bilirdi.
1-El-Müfid fî şerhi Umdeti’l-mecid: Alemüddin Sehavî’nin Nuniyye adlı tecvid ilmine dair kasidesinin şerhidir. Zerka’da 1987’de basılmıştır.
2-Şerhu’l-vazıha fî tecvidi’l-fatiha: Tecvid ilmine dairdir. 1980’de Beyrut’ta basıldı.
3-Şerhu Babi Vakfi Hamza ve Hişam ale’l-Hemz: Köprülü Kütüphanesi Fazıl Ahmed Paşa Kısmı No: 15’te müellif hattı nüshası bulunmaktadır.
4-El-Cene’ddanî fî hurufi’l-meanî: Nahivle ilgilidir. Son olarak 1992’de Beyrut’ta basılmıştır.
5-Cümelü’l-İ’rab: 1987’de Kahire’de basılmıştır.
6-Mukaddime fî kelimatin ittifehat fihe’ddalü ve’z-zalü hattan vahtelefet ma’nen: 1973’te Bağdat’ta basılmıştır.
7-El-Cümelü’l-lefî leha mahallün mine’l-i’rab ve’l-lefî la mahalle mine’l-i’rab: Nahivle ilgili olup 1976’da Musul’da basılmıştır.
8-Manzume fi’z-zai ve’d-dal: Tecvidle ilgilidir.
9-Tavzihü’l-mekasıd ve’l-mesalik bi şerhi Elfiyeti İbn-i Malik: Nahivle ilgilidir. 1977’de Kahire’de basılmıştır.
10-Şerhu Teshili’l-fevaid ve tekmili’l-mekasıd: Bir nüshası Atıf Efendi Kütüphanesi No: 2496’da vardır.
11-Şerhu’l-Mekasidi’l-Celil: Aruz ilmine dairdir.
Bunlardan başka şu eserleri vardır:
Tefsiru’l-Kur’an, Şerhu’ş-Şatıbiyye, İ’rabü’lKur’an, Şerhu’l-İstiaze ve’l-Besmele, Şerhu’lKafiyeti’ş-Şafiiyye, Telhisü Şerhi Ebî Hayyan ale’t-Teshil, Şerhu’l-Cezuliyye, Şerhu’l-Füsul, Şerhu’l-Mufassal, Şerhu’l-Kafiye.
İbn-i Ümmü Kasım’ın Şerhu Teshili’l-Fevaid ve tekmil-i’l-Mekasıd adlı eserinin yazma nüshasının ilk iki sayfası. Yazma nüsha Köprülü Kütüphanesi 1474 numarada kayıtlıdır.
