Hadis ve Şafiî mezhebi fıkıh âlimi, edip ve şair. Künyesi Ebu Muhammed olup ismi Abdülaziz bin Muhammed bin Abdülmuhsin bin Muhammed bin Mansur bin Halef'tir. 586 (m. 1190) yılında Şam'da doğdu. Doğum yerinden dolayı Şamî, dedeleri Ensar'dan oldukları için Ensarî, Evs kabilesinden oldukları için Evsî, Hama'da yerleştiği için Hamevî nisbet edildi. Şerefeddin, Şeyhü'ş-şüyuh ve İmamü'l-allame lakapları verildi. İbn-i Zerkale denildi. 662 (m. 1264) yılında Hama'da vefat edip oraya defnedildi.
Baba ve dedeleri de âlim olan İbn-i Zerkale, küçük yaşta zeka ve hafızasının kuvvetiyle dikkatleri üzerinde topladı. Arabî ilimleri ve temel din bilgilerini öğrendikten sonra, babası ile beraber seyahate çıktı. İbn-i Küleyb, Ebü'l-Yümn Kindî, Ebu Ahmed bin Sükeyne, Yahya bin Rebî ve daha birçok âlimden hadis-i şerif dinledi. Ebü'l-Yümn Kindî'den edebiyat ve kıraat bilgilerini, Hama kadısı olan babasından Şafiî mezhebi fıkıh bilgilerini öğrendi. Hadis, fıkıh ve edebiyat ilimlerinde âlim oldu. Çok güzel şiirleri vardır. Şiirlerinde Resulullah'ı ve Eshabını över, onların örnek hayatlarını, gönüllere nakşedilen güzel sözlerini şiir şeklinde söylerdi. Bir müddet Şam'da kaldı. Daha sonra Ba'lebek'e gitti. Sonra Hama'ya yerleşti. Ömrünün sonuna kadar orada kaldı, ilim tahsili ve talebe yetiştirmekle meşgul oldu. Şiirde derecesi o kadar yükseldi ki, “Hicrî beşyüz yılından önce ve sonra, Şam şairlerinin en güçlüsü idi.” sözü, onun için söylendi.
İlimde, ahlâkta, vera ve takvada çok ilerledi. Haram ve şüpheli şeylerden şiddetle kaçar, şüpheliye düşmek korkusundan mubahların birçoğunu da terk ederdi. Allahü tealanın emir ve yasaklarına tam riayet eder, Resulullah'a bütün hâl ve hareketlerinde uymak için gayret ederdi. İnsanlara emr-i ma'rûf yapar, Allahü tealanın emirlerini öğrenip tatbik etmeyenin, Cehennem ateşinden kurtulamayacağını, onların anlayacağı şekilde açık olarak anlatırdı. Birçok talebe yetiştirdi. Kendisinden ilim öğrenenler arasında, Abdülmümin bin Halef Dimyatî, Ebü'l-Hüseyin Yünînî, Ebü'l-Abbas bin Zahirî, Kadılkudat Bedreddin bin Cema'a ve daha birçok âlim vardı.
Yetiştirmiş olduğu mümtaz talebeleri yanında pek kıymetli eserler de yazan İbn-i Zerkale Hamevî, Tezkârü'l-vacid bi ahbari'l-valid adlı eserinde, babası ile birlikte çıktığı ilk seyahatten başlayarak, ders aldığı hocaları ve yaptığı seyahatleri manzum olarak anlatmaktadır. Fatiha suresinin tefsirine dair de, El-Envarü'l-vadıha fî me'aniyyi'l-Fatiha adlı eseri yazan İbn-i Zerkale Hamevî'nin, Nazratü'l-ma'şuk ila vechi'l-ma'şuk adlı bir eseri daha vardır.
