Tefsir, kıraat ve hadis âlimi. Künyesi, Ebu Muhammed olup, ismi, Abdullah bin Atıyye bin Abdullah bin Habib'dir. Memleketine nisbetle “Dımaşkî” ve “Şamî” denildi. İbn-i Atıyye diye meşhur oldu. 383 (m. 993) yılında Dımaşk'ta vefat etti. Yine İbn-i Atıyye diye bilinen Endülüslü müfessir Abdülhâlık bin Galib bir başka zattır. Bundan ayırmak için İbn-i Atıyye el-Kadîm de denilmiştir.
İbn-i Atıyye'nin hayatı hakkında kaynaklar çok az bilgi vermektedir. Zekası keskin, hafızası kuvvetli, ilmi çoktu. Hasan bin Habib, Muhammed bin Nadr bin Ahrem, Ca'fer bin Hamdan Nişaburî'den ilim öğrenmiştir. Dünyaya hiç değer vermezdi. Kur'an-ı Kerim'in kelimelerini açıklayabilmek için, eski Arap şairlerinin şiirlerinden elli bin beyti ezberlemişti. Birçok hadis-i şerif ezberledi. Âlimler, onun rivayetlerinde sika (güvenilir) olduğunu söylediler. Dımaşk'ta (bugünkü Şam) Bab-ı Cabiye'de bir camide kalır, orada namaz kıldırırdı. Sonraları bu cami, “İbn-i Atıyye'nin mescidi” diye anıldı. Ali bin Davud Daranî, Abdullah bin Sevvar el-Anesî ve Turfe el-Harestanî gibi âlimler ondan ilim öğrenmiştir.
Bütün İslam âlimleri gibi İbn-i Atıyye de şan ve şöhret içinde değil, yalnız Allahü tealanın rızasını kazanabilmek için emr-i ma'rûf ve nehy-i ani'l-münker yaptı. Yani, Allahü tealanın emirlerini ve yasaklarını bildirdi. İnsanlara pek faydalı nasihatlarda bulundu. Şam'da onun Allahü tealanın kitabını ve Resulullah'ın hadis-i şeriflerini açıklayan güzel sözleri, dededen toruna yıllarca dillerde dolaştı. Bunlar kalblere ferahlık ve insanlara huzur verdi. İbn-i Atıyye'nin bir tefsiri olduğu kaynaklarda geçmektedir. Fakat henüz bulunamamıştır.
