Hadis, kelam ve Hanbelî fıkıh âlimi. Künyesi, Ebu Abdullah olup, ismi, Ubeydullah bin Muhammed bin Muhammed bin Hamdan bin Utbe bin Ferkad'dir. Memleketine nisbetle Ukberî denildi. Sahabe-i kiramdan olan dedesi Utbe bin Ferkad'ın soyundan olup dedelerinden birine nisbetle İbn-i Batta denildi ve bu nisbetle meşhur oldu. 304 (m. 917) yılında Bağdat yakınlarındaki Ukbera'da doğup, 387 (m. 997) yılında orada vefat etti.
Birçok İslam memleketini gezen ve gittiği yerlerdeki âlimlerden ilim tahsil eden İbn-i Batta; Şam'da Ali bin Ya'kub bin İbrahim bin Ebi'l Akab, Ebu İshak İbrahim Sofî, Ebu Bekr Ahmed Saffar, Irak'ta; Begavî, Ebu Muhammed bin Sa'id, Ebu Abdullah, Ebu Ubeyd, Abdülaziz bin Ca'fer Harezmî, Ebu Zer, İbn-i Bagandî, İsmail Verrak, Ebu Ca'fer Nu'manî, Ebu Talib Ahmed bin Nasr, Muhammed bin Ahmed Ukberî ve daha birçok âlimden ilim öğrenip hadis-i şerif rivayet etti.
"İbn-i Batta'nın El-İbane an şeriati'l-fırakı'n-naciye adlı eserinin kapak sayfası (sağda) ve Köprülü Kütüphanesi 231 numarada kayıtlı olan yazma nüshasının ilk iki sayfası (solda)."
İlim tahsili için çıktığı seyahatten dönüşünde, evine kapanıp kırk yıl dışarı çıkmadı. Yalnız, Ramazan ve Kurban bayramlarında dostlarını ziyarete giderdi. Hadis, fıkıh ve kelam ilimlerinde meşhur oldu. Diğer ilimlerde de âlimdi. Günahlardan çok sakınır, gündüzleri oruç tutar, geceleri namaz kılardı. Çok cömert olup, edebi pek fazlaydı. Huzurunda bulunanlar edepsizlik yapmaktan çok çekinirlerdi. Çok heybetliydi. Duasının kabul olduğu meşhurdu. Evine kapandığı kırk yıl boyunca, vaktini yalnız ibadet etmek ve ilim öğrenmekle geçirdi. Daha sonra halka nasihat edip talebe yetiştirmeye başladı. Öğrendiği ilmi öğretmek ve Allahü tealanın rızasını kazanmak için çalıştı. İnsanlar onu çok severdi. Bu yüzden zamanında Hanbelî mezhebine rağbet daha fazla oldu.
İbn-i Batta Ukberî'den birçok âlim ilim öğrenip hadis-i şerif rivayet etti. Ebu Nuaym İsfehanî, Ebü'l-Kasım Ubeydullah bin Ahmed Ezherî, Ebu Muhammed Hasan bin Ali Cevherî, Ebü'l Feth Abdülmelik bin Ömer, Muhammed bin Ebü'l-Fevaris, Ebu Hafs Ukberî ve daha pek çok âlim, ondan ilim öğrenenler arasındaydı.
Eserleri:
1- El-İbane an şeriati'l-fırakı'n-naciye: Ehl-i sünnet itikadını anlatan eser, El-İbanetü'l-kübra diye de bilinir. Çeşitli bozuk fırkalara cevap veren bu eser Hicrî 1409'da Riyad'da yayınlanmıştır.
2- Eş-Şerh ve'l-İbane alâ usuli's-sünne ve'd-diyane: Eser, El-İbanetü's-sugra diye de bilinir. Eserde itikat, ibadet ve ahlâk konuları işlenmiştir. Eser son olarak 1404'te Mekke'de yayınlanmıştır.
3- İbtalü'l-hiyel: Üç talak mevzuunu anlatan eser, ayrıca usul-i fıkıhla ilgili bilgiler de vermektedir. Eser 1996'da Beyrut'ta yayınlanmıştır.
4- Kitabü'l-cihad es Seb'une hadisen fi'l-cihad: Eserde cihatla ilgili yetmiş hadis-i şerife yer verilmiştir. Kahire'de 1989'da neşredilmiştir. Eserin onun olmadığını söyleyenler de vardır.
İbn-i Batta'nın kaynaklarda geçen ve henüz ele geçmeyen eserlerinden bazıları da şunlardır: Es-Sünen, El-Menasik, El-İmamü Damin, Zemmü'l-gına ve'l-istima ileyh, Er-Reddü alâ men kale et-Talakü's-selas la yakav b.dir.
Ebu Muhammed Cevherî, kardeşi Ebu Abdullah'tan naklen şöyle anlatır: Peygamber Efendimizi rüyada gördüm. "Ya Resulallah! Senin yolunu kimden öğreneyim?" diye sordum. Bana; "İbn-i Batta, İbn-i Batta, İbn-i Batta!" diye cevap verdiler. Ukbara'ya gitmek için Bağdat'tan yola çıktım. Bir Cuma günü oraya vardım. İbn-i Batta ile camide Cuma namazında görüşürüm diye düşündüm. Düşündüğüm gibi, onunla camide karşılaştım. Beni görünce; "Sadaka Resulullah." (Allah'ın Resulü doğru söyledi) buyurdu.
Rivayet ettiği hadis-i şeriflerde, Resulullah Aleyhisselam şöyle buyurdu: "Kur'an-ı Kerim'i, kendi görüşü ile açıklayan, doğru olsa dahi, hata etmiştir." "İlim talep etmek (öğrenmek) her Müslümana farzdır." "Kim enbiyaya söverse öldürülür. Kim Eshabıma söverse değnek vurulur." "Allahü teala, bir kuluna iyilik etmek isterse, onu dinde fakih yapar."
İbn-i Batta'ya; "Fakih kime denir?" diye soruldu. Dünyada zahit olup, Hazreti Peygamberin sünnetine uyarak O'nun yolunda gidendir.” buyurdu.
"İbn-i Batta'nın Eş-Şerh ve'l-İbane alâ usuli's-sünne ve'd-diyane adlı eserinin kapak sayfası (solda). Eser, El-İbanetü's-sugra diye de bilinir. Eserde itikat, ibadet ve ahlâk konuları işlenmiştir. İbn-i Batta'nın İbtalü'l hiyel adlı eserinin kapak sayfası (sağda). Üç talak mevzuunu anlatan bir eserdir."
İbn-i Batta anlatır: İbn-i Mübarek'ten âlimlerin alametinin ne olduğu sorulup, "Bir kişinin âlim olduğu nasıl bilinir?" denildi. O da; "Âlim, ilmiyle amel eden, kendi yapmış olduğu amelleri az gören, başkalarının ilmini öğrenmek isteyen, ilmi nerede bulursa orada alandır." buyurdu.
