Hadis, tarih, edebiyat ve nesep âlimi. Hadis ilminde hafız ve sika (güvenilir) idi. Bu yüzden kendisine “İmam”, “Hafız”, “Hüccet” lakapları verildi. Ahmed bin Ebu Hayseme ismiyle meşhur olan bu mübarek zatın künyesi, Ebu Bekr olup, babasının ismi, Ebu Hayseme Züheyr bin Harb bin Şeddad'dır. Aslen Nesa şehrinden olup Bağdat'ta 185 (m. 801)'te doğdu. Doksan dört yaşlarında iken 279 (m. 892) yılında Bağdat'ta vefat etti.
Hadis ilmini Ahmed bin Hanbel, Yahya bin Main'den aldı. Nesep ilmini Mus'abü'z-Zübeyrî'den, tarih ilmini Ebü'l-Hasan Medainî'den, edebiyat ilmini Muhammed bin Sellam Cümehî'den öğrendi.
Babası Ebu Haysem, Ebu Nuaym Fadl bin Dükeyn, Yahya bin Main, Ebu Gassan Nehdî, Affan bin Müslim, Musa bin İsmail'den ve daha birçok âlimden hadis-i şerif rivayet etti. Kendisinden de, İbn-i Sa'd, Muhammed bin Muhalled, İsmail Saffar, Ebu Sehl Kattan, Ahmed bin Kâmil ve daha birçok âlim ilim tahsil edip, hadis-i şerif rivayet etti.
Birçok kitabın yazarı olan İbn-i Ebu Hayseme'nin Et-Tarihu'l-Kebir, en önemli eseridir. Hatib-i Bağdadî; “Bu kitap kadar faydalısını görmedim.” demiştir. Taberî'nin kaynaklarındandır. Çeşitli yazmaları vardır. Ahbârü'ş-şuara, şairlerin hayatı ile ilgili önemli bir kaynaktır. Merzubanî'nin kaynaklarındandır. Kitâbü'l-i'râb adlı eseri de tanınmaktadır.
Hatib; “Sika, ilmine güvenilir, hafız ve edip ve rivayette keskin görüşlü.” demiştir.
