Hadis ve fıkıh âlimlerinden. İsmi Muhammed bin Ahmed bin Süleyman bin Ya'kub el-Ensarî'dir. İbn-i Hatib ismiyle tanınmıştır. Künyesi Ebu Abdullah, lakabı Celaleddin'dir. Şafiî mezhebindendir. Tarih, lügat, nahiv ilimlerinde de âlimdi. 745 (m. 1344) senesinde doğdu. 811 (m. 1408)'de Kahire'de vefat etti.
Zamanının âlimlerinden ilim öğrenip çeşitli ilimlerde yetişti. Son derece keskin bir zekaya sahipti. Konuşma ve maksadını ifade hususunda da çok maharetliydi. Bir mecliste, çeşitli ilimlerden bahis açıp konuşacak derecede geniş kültüre sahipti. Bu hâlini gören, onun bütün ilimlerde âlim olduğu zannına varırdı. İkna kabiliyeti çok yüksek olup muhataplarını gayet rahatlıkla ikna ederdi. Edebiyatta o derece maharetli idi ki zamanında Şam'da bulunan şairler, onun karşısında devamlı takdir ifadelerini belirttiler. Ondan pek çok kimse ilim öğrenmiştir. Ömrünün son zamanlarında tasavvufa yöneldi.
Pek çok eseri vardır. Bazıları şunlardır:
1- Şerhu Elfiye: İbn-i Malik'in nahiv ilmiyle ilgili meşhur Elfiye adlı bin beytlik eserinin şerhidir.
2- El-İmtag bi'l-İtbag,
3- El-İmdad fi'l-Ezdad,
4- Mahbubü'l-kulub ve mülazü'ş-Şevaz,
5- Tavafü'l-lisan bi zarfi'z-zeman,
6- Tahsilü'l-edevat bi tafsilü'l-vefiyat,
7- Metalibü'l-metalib,
8- Nihayetü'l-emniyyat fi'l-Kelami alâ hadisi “İnnemel a'malü bi'n-niyyat.”,
9- Tarhü'l-Hasas,
10- Şerhü'l-Hulasa.
Ayrıca üçyüz beytlik Ercüze denilen türde şiirleri vardır. Bazı şiirlerinin tercümesi şöyledir:
“Bir kimse seni büyük bir sevgiyle severse, sen de ona çok muhabbet göster. Fakat kimsenin sana sevgisi, yerden göğe kadar da olsa seni aldatmasın. Onun seni sevmesi, sende olan bir menfaati sebebiyle olabilir ve sendeki menfaati bitince sevgisi de sona erebilir.”
“Her nasihat edenin nasihatini kabul et. Hatta bu nasihatçı nasihatinde gösteriş bile yapmış olsa, mürailik yapsa bile. Çünkü çok kere, kendisi ilaca, tedaviye daha çok muhtaç olan bir tabip, başkasına faydalı olur. Başkasını tedavi eder.”
