Şafiî mezhebi fıkıh âlimi. İsmi Mahmud bin Ahmed bin Muhammed el-Hemedanî el-Füyumî el-Hamevî olup künyesi Ebü's-Sena'dır. Lakabı ise Nureddin'dir.
750 (m. 1349) senesinde Hama'da doğdu. 834 (m. 1431) senesi Şevval ayının yedisinde, orada vefat etti.
Hatibüddehşe diye anılan babası, Füyum'dan Hama şehrine gelip yerleşti. Dehşe denilen yerde hatiplik yaptı ve El-Misbahü'l-münir fî garibi'ş-şerhi'l-kebir ismindeki iki ciltlik eserini yazdı. İbni Hatibüddehşe burada dünyaya geldi ve yetişti.
Önce Kur'an-ı Kerim'i ezberledi ve birçok kitabı okudu. Şihab el-Merdavî'den Sahih-i Müslim'i, Kasım ed-Darir'den Sahih-i Buharî'yi okudu. Kemal el-Mearrî ve birçok âlimden hadis-i şerif dinledi. Memleketinde bulunan büyük âlimlerden fıkıh ilmini öğrendi. Mısır ve Şam'a ilim öğrenmek için gitti ve oralardaki âlimlerin sohbetlerinde bulundu. Onlarla ilmî müzakerelerde bulundu. Fıkıh, usul, Arap dili ve edebiyatı, lügat ve başka ilim dallarında akranlarından öne geçti.
Sefirlik ve Hama şehri hâkimliği yaptı. Daha sonra bu vazifeden ayrıldı. Kasımıyye Medresesi'nde ders verdi. Hama'daki evi, ilim öğrenmek için gelenlerle dolup taştı. Çok talebe okuttu ve fetvalar verdi. İlmî çalışmalarla eser yazmakla meşgul oldu. Hama halkına ilim ve ahlâk öğretti. Şanı, şerefi ve ilimdeki üstünlüğü her tarafa yayıldı. Oğulları Kadı Kemaleddin ile Mahmud da ilimle meşgul olmuştur.
İbn-i Hatibüddehşe, birçok eser yazdı. Bazıları şunlardır:
1- Tehzibü'l-metali li tergibi'l-Mutalî: İbn-i Kurkul'un garibü'l-hadis konusundaki Metalî adlı eserinin şerhidir. Yazma bir nüshası Daru'l-Kütübi'l-Mısrıyye'de No: 31536'da kayıtlıdır.
2- Hatimetü Tehzibi'l-Metalî: Yukarıdaki eserle ilgili bir hatimedir.
3- Et-Takrib fî ilmi'l-garib: Tehzib adlı eserinin özetidir.
4- Tuhfetü zevi'l-ereb fî müşkili'l-esma ve'n-neseb: Buharî, Müslim ve Muvatta'da geçen isim ve nisbelerin okunuşu ile ilgili olup Leiden'de 1905'te basılmıştır.
5- El-Münteka min Kitabi Camii'l-usul: Bir nüshası Süleymaniye Kütüphanesi Beşir Ağa Kısmı No: 187'de vardır.
6- El-Muhtar min Kitabi'l-Ensab: Bunun da bir nüshası Beşir Ağa Kısmı No: 187/2'de kayıtlıdır.
7- İgasetü'l-muhtac ila şerhi'l-minhac: Dört cilt olduğu belirtilmektedir.
8- Tekmiletü şerhi Minhaci'n-Nevevî,
9- Muhsatar min Kavaidi'l-Alaî ve Kelami'l-İsnevî: Bu eser 1984'te Musul'da basılmıştır.
10- Tahrirü'l-haşiye fî şerhi'l-Kafiyeti'ş-Şafiye: Elfiye üzerine yapılan bir şerhtir.
11- Vesiletü'l-İsabe fî san'ati'l-Kitabe: 95 beyitten oluşur. Bir nüshası Süleymaniye Kütüphanesi Şehit Ali Paşa Kısmı No: 786'da vardır.
12- Şerhu Vesileti'l-İsabe: Yukarıdaki eserin şerhidir. Bir nüshası Beyazıt Devlet Kütüphanesi No: 171'de vardır.
Ayrıca Şerhu'l-Kafiye li'bni'l-Hacib, Yevahitü'l-mudiyye fî mevahiti'ş-şer'iyye adlı eserleri vardır.
