Hanefî mezhebi fıkıh âlimlerinden. İsmi Abdüllatif bin Abdülaziz bin Eminüddin'dir. Lakabı İzzeddin'dir. İbn-i Melek veya İbn-i Ferişte künyesiyle meşhur oldu. İzmir yakınlarında bulunan Tire'dendir. Doğum tarihi kesin olarak bilinmemektedir. 821 (m. 1418) senesinde Tire'de vefat etti. Vefatı için başka tarihler de bildirilmiştir.
İbn-i Melek, zamanındaki büyük âlimlerden ilim tahsil etti. Zamanının bütün ilimlerini öğrendi. Özellikle dinî ilimlerde ihtisas sahibi oldu. Bütün ilimlerde üstünlüğünü kabul ettirdi. Manisa'da Saruhan Medresesi'nde ders gördü. İlmi ve faziletiyle kendini halka ve ileri gelenlere sevdirdi. En zor metinleri mütalaa etmekte ve eserlerin çoğunu ezberlemekte meşhurdur. Aydınoğlu Mehmed Bey'e ders okutmuştur. Aydınoğlu Mehmed Bey, Tire'de hocası adına İbn-i Melek Medresesi diye bilinen medreseyi yaptırdı. İbn-i Melek, bu medresede vefat edinceye kadar müderrislik yaptı ve eser yazmakla meşgul oldu. Bu medresede Mehmed Bey'in oğulları İsa Çelebi, Selim Çelebi ve Hızır Şah'a hocalık yaptı. Timur Han Anadolu'ya gelince yanındaki Seyyid Şerif ile görüştü.
İbn-i Melek Tire'de bir bedesten yaptırmış ve çeşitli vakıflar kurmuştur. İbn-i Melek'in yazdığı Mübarekü'l-Ezher fî şerh-i Meşarikü'l-envar adlı eserin Köprülü Kütüphanesi No: 332'de kayıtlı yazma nüshasının ilk sayfası (sağda) Şerh-i Mecmaü'l-Bahreyn adlı eserinin Köprülü Kütüphanesi No: 586'da kayıtlı yazma nüshasının ilk sayfası (ortada) ve Firişteoğlu Lügatı adlı eserinin Köprülü Kütüphanesi HAP Kısmı No: 318'de kayıtlı yazma nüshasının ilk sayfası (solda).
İbn-i Melek hazretlerinin; usul, fıkıh, hadis ve tasavvufa dair birçok kıymetli eseri vardır. Bu eserlerden bazıları şunlardır:
1- Şerh-i Meşarik-i Şerif: İmam-ı Saganî'nin hadis ilmine dair Meşarikü'l-envar'ın şerhidir. Birçok âlim tarafından şerh edilmişse de en meşhuru İbn-i Melek hazretlerinin şerhidir. Bu şerhin ismi, Mübarekü'l-Ezher fî şerh-i Meşarikü'l-envar'dır. Son olarak 1995'te Beyrut'ta basılmıştır.
2- Şerhu Menarî'l-envar: Hafızüddin Ebü'l-Berekat en-Nesefî'nin, fıkıh bilgilerinin ayet-i kerimelerden ve hadis-i şeriflerden nasıl çıkarıldığını anlatan fıkıh usulüne dair eserinin şerhidir. Birçok defa İstanbul'da mesela 1319'da basılmıştır.
3- Şerh-i Mecmaü'l-Bahreyn: Muzafferuddin Ahmed bin Ali Bağdadî'nin Hanefî fıkhına dair meşhur eserinin şerhidir. Bir nüshası Murad Molla Kütüphanesi No: 885-887'de kayıtlıdır.
4- Vikaye şerhi: Sadrüşşeria'nın Vikayetü'r-Rivaye fî mesail-i Hidaye adlı eserinin şerhidir. Bu şerhi, oğullarından Ca'fer'e Vikaye'yi okuttuğu zaman yazmışsa da hastalığı sebebiyle temize çekmeye muvaffak olamamış, fakat sonra diğer oğlu Muhammed Efendi tamamlamış ve temize çekmiştir. Bir nüshası Süleymaniye Kütüphanesi Şehit Ali Paşa Kısmı No: 866'da kayıtlıdır.
5- Şerhu Tuhfetü'l-müluk: Ebu Bekr Razî'nin Hanefî mezhebinin füruatına dair yazdığı eserin şerhidir. Bir nüshası Şehit Ali Paşa Kısmı No: 796'da vardır.
6- Şerhu Mukaddimetü'l-fıkhiyye: Ebü'l-Leys-i Semerkandî'nin eserine yazdığı şerhtir.
7- Kitabün mine't-Tasavvuf,
8- Firişteoğlu Lügatı: Kur'an-ı Kerim'in mübarek lafızlarına dair manzum bir lügatçedir. 1284'te İstanbul'da basılmıştır.
9- Münyetü's-Sayyadin,
10- Bedrü'l-vaizin ve Zuhrü'l-abidin: İlmihal şeklinde bir eserdir. Bir nüshası Süleymaniye Kütüphanesi Reşid Efendi Kısmı No: 577'de vardır.
İbn-i Melek hazretleri, Menar şerhinde buyuruyor ki: “Müçtehitlerin din bilgisi üzerindeki sözleri birbirine uymadığı zaman, sonra gelen âlimlerin, bu bilgiyi müçtehitlerin bildirmiş olduklarından başka türlü anlatmalarının batıl olduğu söz birliğiyle bildirilmiştir.”
