Hadis, kıraat, tefsir ve fıkıh âlimi. Künyesi Ebu Muhammed olup, ismi Yahya bin Muhammed bin Sa'd bin Kâtib'dir. Aslen Bağdatlı olduğu için Bağdadî, Ebu Ca'fer Mansur'un azatlık kölelerinden olduğu için, Haşimî nisbet edildi. 228 (m. 843) yılında Bağdat'ta doğan Ebu Muhammed Bağdadî, doksan yaşlarında iken 318 (m. 930) yılında yine orada vefat etti. Bab-ı Kufe'ye defnedildi.
Küçük yaşta hadis-i şerif öğrenmeye ve yazmaya başlayan Ebu Muhammed Bağdadî, hadis-i şerif öğrenmek ve ilim tahsil etmek için birçok İslam memleketine seyahat etti. Şam, Irak, Mısır, Hicaz bölgelerindeki âlimlerin ilimlerinden istifade etti. Buralarda; Hasan bin İsa bin Masercisî, Yahya bin Süleyman Huzaî, Ahmed bin Meni Begavî, Hüseyin bin Hasan Mervezî, Yusuf bin Musa Kattan, Muhammed bin Sehl bin Asker, Buharî ve daha birçok âlimden ilim öğrendi. Kıraat, fıkıh, tefsir ve hadis ilimlerinde âlim ve diğer ilimlerde yüksek derecede bilgi sahibi oldu. Zamanında hadis-i şerifleri ezberlemek ve anlamakta birçok âlimden öndeydi.
Yüz bin hadis-i şerifi ravileriyle birlikte ezberleyerek, hadis ilminde “hafız” oldu. Âlimler, rivayetinde sağlam ve sika (güvenilir) olduğunu bildirdiler. İlmi, öğretmek ve Allahü Teâlâ'nın rızasına uygun yaşamak için öğrenirdi. İnsanlara doğru yolu göstermeye gayret eder, emr-i ma'rûf ve nehy-i münker için nasihatlarda bulunurdu. Birçok talebe yetiştirdi. Bunların arasında ilminin üstünlüğünü herkesin kabul ettiği âlimler de vardı.
Ebu Muhammed Bağdadî'den; Abdullah bin Muhammed Begavî, Muhammed bin Muzaffer, Ebu Ömer bin Hayve, Dare Kutnî, İbn-i Şahin, Abdurrahman bin Ebu Şüreyh, Kâtib Ebu Müslim, Ebu Zer Ammar bin Muhammed ve daha birçok âlim ilim öğrenip hadis-i şerif rivayet etti. Onlarda öğrendiklerini talebelerine ve halka öğretmeye gayret ettiler. O zamanda yaşayan ve daha sonra gelen âlimlerden birçoğu onun ilmini övdü. Bunlardan Muhammed bin Muhammed Bağandî, “İlimde, onu bizden kimse geçemedi.” derken Ebu Ali Nişaburî, “Onun akranlarından, ezberleme ve anlamada Irak'ta onun gibisi yoktur. Ezberlediğini anlardı. O, İbn-i Ebu Davud'dan daha iyi hıfz eder, daha güzel anlardı.” buyurdu.
Ebu Muhammed Bağdadî'nin rivayet ettiği bir hadis-i şerifte Resulullah Efendimiz; “Sana hayâdan ancak hayır gelir.” buyurdu.
Eserleri
Fıkıh, tefsir, kıraat ve hadis ilimlerinde pek çok kitap yazan Ebu Muhammed Bağdadî'nin fıkıh ilminde Kitab-ı Sünen'i, kıraat ilminde Kitabü'l-kıraat'ı, El-Emalî, hadis ilminde Dare Kutnî'nin bildirdiğine göre, İbn-i Meni'nin eserinden sonra ilk sırayı işgal eden Kitabü'l-Müsned'i meşhurdur. Riyad'da 1988'de yayınlanmıştır.
