Malikî mezhebi fıkıh âlimlerinden. İsmi, Yahya bin Sa'dun bin Temmam bin Muhammed el-Ezdî el-Kurtubî'dir. Künyesi, Ebu Bekr olup; “Sabıküddin” ve; “Ziyaeddin” lakapları ile tanınırdı. Kıraat, tefsir, hadis, fıkıh, usul (kelam) ve edebiyat ilimlerinde büyük bir âlimdi. 486 (m. 1093) senesinde Endülüs'ün Kurtuba şehrinde doğdu.
Gençlik yıllarının başlarında, Endülüs'ten çıkıp Mısır'a geldi. İskenderiyye'de, Bağdat'ta ve Şam'da birçok âlimden ilim öğrendi. Sonra Musul'a yerleşti ve 567 (m. 1172) senesinde orada vefat etti. Yahya bin Sa'dun, Mısır'a geldikten sonra, İskenderiyye'de; Ebu Abdullah Muhammed bin Ahmed bin İbrahim er-Razî'den, Mısır'da; Ebu Sadık Mürşid bin Yahya bin Kasım el-Medenî el-Mısrî'den, Silefî nisbetiyle meşhur olan Ebu Tahir Ahmed bin Muhammed el-İsfehanî'den ve daha başkalarından hadis-i şerif dinleyip öğrendi.
517 (m. 1123) senesinde Bağdat'a geldi. Orada Şeyh Ebu Muhammed Abdullah bin Ali el-Mukrî'den Kur'an-ı Kerim'i ve ona ait ilimleri okudu. İbn-i Bint Şeyh Ebu Mansur el-Hayyat diye de meşhur olan bu zattan, birçok kitapları okuyup öğrendi. Bu kitaplardan birisi de, meşhur nahiv âlimi Sibeveyh'in nahiv ilmine dair olan kitabıdır. Ayrıca Bağdat'ta; “Maristan kadısı” diye meşhur olan Ebu Bekr Muhammed bin Abdülbakî el-Bezzar, Ebü'l-Kasım bin Husayn, Ebü'l-İzz bin Kadeş ve daha başkalarından hadis-i şerif dinleyip rivayet etti.
Bağdat'tan ayrılıp, bir müddet Şam'da ikamet etti. Sonra Musul'u vatan seçip oraya yerleşti. Oradan İsfehan'a geçti. Daha sonra Musul'a döndü. Yaşadığı devirdeki büyük âlimler, ondan okuyup ilim öğrendiler. Dinine son derece bağlı olan Yahya bin Sa'dun hazretleri, vera sahibi olup, haramlara düşmemek için mubahların çoğunu terk ederdi. Vakar ve heybet sahibiydi. Sükunet hâlinden ayrılmazdı. Hadis rivayetinde güvenilir ve sağlam bir ravi olup, çok hadis-i şerif ezberleyip muhafaza etmiştir. O, az konuşur ve devamlı hayırla meşgul olur, hep faydalı olan şeylerle uğraşırdı.
Halep kadısı Behaeddin Ebü'l-Mehasin Yusuf bin Rafi' bin Temim, onu görmekle ve ondan Kur'an-ı Kerim'in kıraatini öğrenmekle iftihar eder ve şöyle derdi: “Biz, Musul'da onun huzurunda Kur'an-ı Kerim okurduk ve ondan ilim öğrenirdik.”
Eserleri:
1- El-Kurtubiyye fi'l-Kıraat: Kıraat ilmine dairdir.
2- Urcuzetü'l-vildan: Eser, El-Mukaddimetü'l-Kurtubiyye adıyla da bilinir. Çocuklar için hazırlanmış manzum bir ilmihaldir. 1974'te Londra'da İngilizce tercümesi ile birlikte yayınlanmıştır.
3- Akidetü'l-İmam Ali: Bir nüshası Darü'l-Kütübi'l-Muriyye'de bulunmaktadır.
Bunların dışında, Erbeune fi'l-hadis, Urcuze fî esmai'n-nebî ve Delailü'l-ahkâm kitapları vardır.
