Hadis, nahiv, edebiyat, lügat ve Malikî mezhebi fıkıh âlimi. Künyesi, Ebü'l-Hasan olup; ismi, Şis bin İbrahim bin Muhammed bin Haydere bin Hac'dır. 510 (m. 1116) yılında Mısır'da Kıft beldesinde doğdu. Doğum yerinden dolayı Kıftî, son yerleştiği Kına'dan dolayı da Kınavî nisbet edildi. İslamiyete olan hizmetinden dolayı Ziyaeddin lakabı verildi. Dedesi Hâc'dan dolayı İbnü'l-Hac diye meşhur oldu. Ömrünün sonuna doğru Kına'ya gitti. Orada 598 (m. 1202) yılında vefat etti.
Zeka ve hafızasının kuvveti ve gayreti ile küçük yaşta dikkatleri üzerine çeken İbnü'l-Hac Kınavî Kıftî, temel din bilgilerini ve yardımcı ilimleri öğrendikten sonra, Ebü'l-Kasım Abdurrahman bin Husayn bin Habbab, Ebu Tahir İsmail bin Avf, Ebü'l-Haccac Yusuf bin Ali Kada'î gibi zamanın en ileri gelen âlimlerinden ilim öğrenip, icazet aldı. İskenderiyye'de, hadis ve Şafiî mezhebi fıkıh âlimlerinden Ebu Tahir Silefî'den hadis ilmi tahsil edip, hadis-i şerif öğrendi. Edebiyat, Arabî ilimler, hadis ve Malikî mezhebi fıkıh bilgilerinde zamanın en ileri gelen âlimlerinden oldu. Peygamberimizin yaşayışını, Selef-i salihîn'in hayatını, hâl ve hareketlerini çok iyi bir şekilde öğrendi. Vaktinin bir anını boş geçirmedi. Hep ilim öğrenmek, öğretmek ve bu yolla Allahü tealanın dinine hizmet ederek, O'nun rızasını kazanmak için çalıştı. Onun tebessüm etmekten ziyade güldüğünü kimse görmedi. Her zaman güleryüzlüydü. Kendisine ahirette fayda vermeyeceğini bildiği şeylere hiç iltifat etmezdi.
İbnü'l-Hac Kınavî'nin yazdığı Hazzü'l-galasim fi ifhami'l muhasim adlı eserin kapak sayfası (sağda) ve Mektebetü'l-Osmaniyyetü'r-Rıdaiyye Kütüphanesi Akaid No: 577'de kayıtlı yazma nüshasının ilk sayfası (solda)
Haram ve şüpheli şeylerden şiddetle kaçar ve mubahların birçoğunu terk ederdi. İlim öğrenmek ve öğretmekten arta kalan zamanını ibadetle geçirirdi. İbnü'l-Hac Kınavî hazretlerine, Mısır sultanları çok iltifat ederlerdi. Halbuki o, onlardan hiç hoşlanmazdı. Çünkü o zaman Mısır'da idare, Eshab-ı Kiram'a düşman olan Fatımî halifelerinin elindeydi. O, bir Ehl-i Sünnet âlimi ve adil bir idareci olan Vezir Selahaddin-i Eyyubî'nin idareye hâkim olmasını arzu ediyor, itikadı bozuk kimselerin iş başından uzaklaştırılmasını istiyordu. Diğer Ehl-i Sünnet âlimlerinin de iş birliği ve Müslümanların desteği ile Fatımî halifeliği ortadan kaldırıldı. Vezir Selahaddin-i Eyyubî, Atabek Nureddin Zengî'ye tâbi olarak Mısır'ın tamamına hâkim oldu. Müslümanlara pek faydalı hizmetler yapıp, zalim haçlı askerlerinden, Peygamberler şehri Kudüs-i şerifi kurtardı.
İbnü'l-Hac Kınavî, Mısır'da ve Kına'da birçok talebe yetiştirdi. İnsanlara hadis-i şerif ve fıkıh bilgileri öğretti. Ehl-i Sünnet âlimlerinden kendisine kadar ulaşan güzel bilgileri insanlara anlatırdı. Allahü tealanın emir ve yasaklarını öğrenmeyenin, itikat ve amelinin doğru olamayacağını, yanlışlıklarla dolu itikat ve amelin de, sahibini Cehennem'e atılmaktan kurtaramayacağını söylerdi.
Eserleri: Pek kıymetli eserler de yazan İbnü'l-Hac, değişik mevzularda yazdığı eserlerinden bazılarını Sultan Selahaddin-i Eyyubî'ye takdim etti. Bu eserlerden bir kısmı şunlardır:
1- Kitabü'l-işaret fî teshîli'l-ibare, 2- El-Mu'tesar mine'l-muhtasar, 3- Tehzibu zihni'l-vai fî ıslahi'r-raiyyeti ve'r-Rai: Bu eseri, Selahaddin-i Eyyubî için hazırlamıştır. 4- Hazzü'l-galasim fî ifhami'l-muhasim, 5- Tealik fi'l-fıkh alâ mezhebi'l-İmam Malik, 6- Lü'lüetü'l-meknune ve'l-Yetimetü'l-masune: Kasideler mecmuasıdır. 7- Letaifü's-siyase fî ahkami'r-riase.
Yazmış olduğu güzel şiirleriyle de insanlara nasihat eden İbnü'l-Hac bir şiirinde şöyle buyurmaktadır:
“Nefsine dikkat et, hırs insanı yorucudur. Kalbi ve cismi iman yükseltir. Senin rızkın taksim edilmiştir ve onu bulacaksın. Her insan rızkına kavuşur, o geri dönmez. Sen Allahü tealanın taksiminden şikayetçi olursan, Küfrün kapısını çalmış olursun.”
