Hadis, tefsir, lügat ve Hanefî mezhebi fıkıh âlimi, vaiz. Künyesi, Ebü'l-Muzaffer olup; ismi, Muhammed bin Es'ad bin Muhammed bin Nasr'dır. 484 (m. 1091) yılında Bağdat'ta doğdu. Bağdadî, Irakî ve Hakimî nisbet edildi. İbnü'l-Hakim diye tanındı. 567 (m. 1172) yılında Şam'da vefat etti. Bab-ı Sagîr kabristanına defnedildi. Zamanın belli başlı ilim merkezlerinden olan Bağdat'ta doğması, İbnü'l-Hakim'in Arap dilinin inceliklerini küçük yaşta öğrenmesine sebep oldu. Tefsir ve hadis ilimlerinde ilerledi. Hanefî mezhebi fıkıh bilgilerini mütehassıs âlimlerden öğrendi. Bağdat'ta Hüseyin bin Muhammed bin Ali Reis'ten fıkıh ve hadis ilimlerini öğrendi. Nurü'l-Hüda Zeynebî, Ebu Ali bin Nebhan ve daha birçok âlimden hadis-i şerif ve hadis ilimlerini öğrendi. Makamat musannifi Harirî'den Arabî ilimler ve edebiyat dersleri aldı.
Hadis, tefsir ve fıkıh ilimlerinde Bağdat'taki tahsilini tamamladıktan sonra Şam'a gitti. Orada Tarhaniyye Medresesi'nde, daha sonra Muinüddevle Emir Vasık'ın kendisi için yaptırdığı medresede ders verdi. Sadiriyye Medresesi'nin de müderrislerindendi. Bu arada kadılık da yaptı. Hanefî mezhebine göre fetva verirdi. Güzel şiirleri vardı. Hitabeti çok güzeldi. Peygamber'in ve Selef-i salihîn'in örnek hayatlarını ve hâllerini çok iyi ezberlemişti. Vaaz ve nasihatlarında Eshab-ı Kiram'ın hayatlarından, onların Allahü tealanın dinine yaptığı hizmetlerden ve Peygamber'in bildirdiklerine nasıl uyduklarından bahseder, Allahü tealanın emir ve yasaklarına tâbi olmanın ehemmiyetini anlatırdı. Birçok talebe yetiştirdi. Ebu Muhammed bin Abdülhâlık bin Esed bin Sabit Hanefî, Ebü'l-Mevahib bin Susrî, Ebu Nasr Şirazî ve daha birçok âlim onun talebeleri arasındaydı. Eserleri: Ebü'l-Muzaffer Hakimî medreselerde ilim öğretip yetiştirdiği talebeleri ve camilerde vaaz edip irşat ettiği insanlar yanında, pek kıymetli eserler de yazdı. Daha sonra gelen insanların da ilminden istifade edip kendisine dua etmelerini, amel defterinin kapanmamasını arzu etti. Bunlardan, tefsir ilminde Tefsirü'l-Kur'an, fıkıh ilminde Nazmu Muhtasari'l-Kudurî, hadis ilminde, Şerhu Şihabi'l ahbar ve lügat ilminde Şerhü'l-Makamat li'l-Harirî adlı eserleri sayılabilir.
