Şafiî mezhebi fıkıh âlimlerinden. İsmi, Muhammed bin Mübarek bin Muhammed bin Abdullah bin Muhammed el-Bağdadî'dir. Künyesi, Ebü'l-Hasan olup, İbn-i Ebü'l-Beka ve İbnü'l-Hall diye tanınır. 475 (m. 1082) senesinde doğdu. 552 (m. 1157) senesinin Muharrem ayında, Bağdat'ta vefat etti. Sonra Kûfe'ye nakledilip oraya defnedildi.
Şafiî mezhebinde büyük bir fıkıh âlimidir. Fıkıh ilmini, Ebu Bekr-i Şaşî'den öğrendi. Hadis, hılaf ve münazara ilimlerinde çok büyük bir mevkisi vardı. Vera ve züht sahibiydi. Bağdat'ın doğusunda, açık bir sahrada bulunan mescidinde oturur, ancak zarurî bir ihtiyacı olursa oradan ayrılırdı. Hep ders okutur ve dinî suallere fetva verirdi. Tevcihü't-Tenbih adında kıymetli bir eseri vardır. Fetvaları da meşhurdur. Kardeşi Ahmed bin Mübarek de, büyük bir fıkıh âlimi olup, şiirleri meşhurdur.
Hadis, fıkıh, usul, münazara ve hılaf ilimlerinde, zamanındaki âlimler arasında yüksek bir yeri bulunan Muhammed bin Mübarek; Ebu Abdullah en-Ni'alî'den, Ebü'l-Hattab Nasr bin Betır'dan, Sabit bin Bündar'dan, Ebu Abdullah bin el-Büsri'den, Ca'fer es-Serrac'dan, Ebu Bekr et-Tusî'den, Ebu Galib el-Bakıllanî'den, Ebü'l-Hüseyin bin et-Tüyurî'den ve daha başka âlimlerden hadis-i şerif rivayet etti. Kendisinden de; Abdülhâlık bin Esed, Ebu Sa'd bin es-Sem'anî, Ahmed bin Tarik el-Kerkî, Feth bin Abdüsselam ve daha birçok âlim, hadis-i şerif öğrenip rivayet ettiler. Onlardan vefat edenlerin en sonuncusu, Ebü'l-Hasan el-Kati'î'dir.
Çok güzel yazı yazardı. Kendisine sorulan fetvaları, güzel bir hat ile yazıp verirdi. İnsanlar, fetva hususunda ihtiyacı olmadığı hâlde, güzel yazısını almak için koşup gelirlerdi. Böyle fetva yazmasını isteyenler o kadar çoğaldı ki, bunları yazmaktan hemen hemen hiç vakti kalmıyordu.
İbn-i Sem'anî diyor ki: “O, Bağdat'ta yetişen Şafiî âlimlerinin en büyüklerinden birisidir. O, hocası Fahrülislam Ebu Bekr-i Şaşî'den öğrendiği fıkhî meselelerde fetva vermekte, zamanının bir tanesiydi.” O da fıkıh ilmini, hocası Ebu İshak-ı Şirazî'den, o da kendi hocası Kadı Ebu Tayyib'den almıştır.
İbn-i Neccar diyor ki: “O, mezhebi bilmekte ve İmam-ı Şafiî'nin delillerini (nasslarını) ve onun mezhebindeki âlimlerin vecihlerini nakletmekte büyük bir imamdı.”
Birçok ilimlerde yükselmiş olup, fetvalarında hep isabetli hükmü bildirirdi. Ahlâkı güzeldi. Davranışlarında ve gidişatında en güzel yolu takip ederdi. Fakirliği tercih eder, Selef-i salihîn'in yolundan ayrılmazdı. Tekellüfü terk eder, külfetli ve debdebeli hayattan hoşlanmazdı. Devamlı mescidinde otururdu. Vera ve zühtten ayrılmazdı.
Eserleri: Şafiî mezhebinin fıkıh ve usulüne dair iki eseri vardır:
-
1Tevcihü't-Tenbih: Ebu İshak-ı Şirazî'nin Tenbih kitabının şerhidir.
-
2Usul-i fıkha dair bir kitabı daha vardır.
