Hadis, usul, tarih ve Şafiî mezhebi fıkıh âlimlerinden. İsmi Muhammed bin Muhammed bin Abdullah bin Haydır bin Süleyman bin Davud bin Fellah Zebidî Dımaşkî'dir. Aslen Belka'dan olup büyük dedesine nisbeten Haydırî adıyla meşhur oldu. Lakabı Kutbüddin, künyesi Ebü'l-Hayr'dır. 821 (m. 1428) senesinde Şam'da veya Beytü'l-Makdis'te doğdu.
İbnü'l-Haim'in borçlar hukuku ile ilgili yazdığı "Nüzhetü'n-nüfus fî beyani hükmi't-teamül bi'l-fülus" adlı eserin "Feraidü'l-fevaid" adlı eserin arkasında basılan nüshasının kapak sayfası (sağda) ve "Et-Tibyan fî tefsiri Garibi'l-Kur'an" adlı eserinin kapak sayfası (ortada) ve "Tuhfetü't-tüllab fî nazmı Kavaidi'l-i'rab"adlı eserinin yazma nüshasının ilk sayfası (solda). Eser Süleymaniye Kütüphanesi Laleli Kısmı No: 3456'da kayıtlıdır. 894 (m. 1489)'da Kahire'de vefat etti.
Annesinin himayesinde yetim olarak büyüdü. Annesi Takıyyüddin Ebu Bekr bin Ali Harirî'nin kız kardeşiydi. Kur'an-ı Kerim okumasını eş-Şümus el-Ezraî, İbn-i Kaysun ve İbn-i Neccar'ın yanında öğrendi. Tenbih, Elfiyetü'l-hadis ve Elfiyetü'n-nahv kitaplarını, İbn-i Hacib'in muhtasarını ezberledi. Tenbih kitabını Mısır'daki Hanefî kadılarının huzurunda okudu. 836 (m. 1432) senesinde Diyarbakır'a gitti. Tenbih kitabını, büyük âlimlerin hepsine okuduğu da söylenir. Muhib bin Nasrullah'ın yanında, Şam'da Tenbih kitabının başından bir miktar okudu. Takıyyüddin bin Kadı Şühbe'nin derslerinde bulundu. Yahya el-Kababî, Burhaneddin bin Murahhil el-Ba'lî ve Alaeddin bin Sayrafî'den fıkıh ilmi öğrendi, ayrıca usul-i fıkh ilmi de okudu. Kendisi; “Ben diğer âlimlerden ziyade, Sayrafî'nin derslerinden daha çok istifade ettim.” derdi. Şemseddin Muhammed Busravî ve Alaeddin Kabunî'den nahiv ilmi öğrendi. Kendi kendine hadis-i şerif öğrenmeye gayret etti. Memleketinin âlimlerinden ve başka şehirlerden oraya gelenlerden hadis-i şerif dinledi. Memleketinin büyük âlimi Hafız İbn-i Nasireddin'den, yanında uzun müddet bulunarak çok istifade etti, icazet aldı. Necmeddin bin Fehd'in derslerinde de uzun zaman bulundu. İki yüz âlimden ders aldığı bildirilmektedir.
843 (m. 1439) senesinde Ba'lebek'e gitti. Burada Alaeddin bin Berdes, Burhaneddin bin Murahhil ve diğer âlimlerden ilim öğrendi. O sene hacca gitti. Mekke ve Medine'deki âlimlerin derslerinde bulundu. Kahire'ye gitti. Orada büyük âlim İbn-i Hacer Askalanî'nin derslerine uzun zaman devam etti. İbn-i Hacer'den; "Ta'cilü'l-Menfaa", "Ta'liku't-Ta'lik", "İsabe" ve diğer eserlerini okudu. İbn-i Hacer'den çok istifade etti. Bazı eserlerini de bizzat yazdı.
İbnü'l-Haydırî'nin "Lafzü'l-mükerrem bi hasaisi'n-nebiyyi'l-muhterem" adlı eserinin kapak sayfası (sağda) ve "Cüz fî ademi sihhati ma nukile an Bilal bin Rebah" adlı eserinin kapak sayfası (solda). Kahire'de ayrıca, Muhib bin Nasrullah Makrizî, İbn-i Furat ve daha başka âlimlerden de okudu. Ziyaret maksadıyla Kudüs'e de gitti. Orada Şihabeddin bin Reslan, Cemaleddin bin Cema'a, Takıyyüddin Ebu Bekr Kalkaşendî'den dersler aldı.
İbnü'l-Haydırî ilk olarak vazife yaptığı Şam'da Darülhadisi'l-Eşrefiye. Aynı zamanda buranın baş müderrisliğinde bulundu.
Dimyat'ta Şemseddin bin Fakih'ten ve daha başka âlimlerden okudu. Burhaneddin Halebî, Hafız Kababî, Tedmirî gibi büyük âlimlerden icazet (diploma) aldı. İlk vazife olarak Şam'da Darülhadisi'l-Eşrefiye'de ders verdi. Aynı zamanda buranın baş müderrisliğinde bulundu. Beytülmal vekâletinde, Şafiî kadılığında ve sır kâtipliği vazifelerinde de bulundu.
Şam vilayetinin birçok işleri onun sayesinde düzene girdi. Bu sayede makamı yükseldi, malları çoğaldı. Birkaç defa Kahire'ye gitti. Kahire'de sultan tarafından çok iyi karşılandı. İkramlara kavuştu. Hatta ikamet etmesi için sarayında ona yer bile verdi.
Ehl-i sünnet itikadında olmayan bozuk inanışlı kimseleri sevmezdi. Onlarla daima mücadele ederdi. Öğrendiği hadis-i şerifleri rivayet ederdi. Şemseddin Sehavî 876 (m. 1471) senesinde ondan hadis dinlediğini söyler. Ravda Camii'nde hatiplik vazifesine getirildi. Ayrıca memleketinde hadis-i şerif rivayet etti. Ders okuttu, çok talebe yetiştirdi. Bazı camilerde hatiplik ve vaizlik yaptı. Şam'da Gazaliyye, Azraviyye medreselerinde müderrislik vazifesinde bulundu.
Gariplere, yoksullara, onların niyetlerine bakmadan çok ihsanlarda bulunurdu. Evinin yanında bir medrese yaptırdı. Ayrıca Karafe'de İmam-ı Şafiî'nin yakınında bir türbe yaptırdı. Çok çeşitli ilimlerde mütehassıstı. Hatta İbn-i Hacer'in vasiyetinde belirttiği, ileri gelen on kişiden biriydi. Bir müddet sonra kendi isteğiyle kadılıktan ayrıldı. Vefat ettiğinde kendi yaptırdığı türbesine defnedildi.
Eserleri: Yazdığı kıymetli eserlerden bir kısmı şunlardır:
1- "Lafzü'l-mükerrem bi hasaisi'n-nebiyyi'l-muhterem": Sadece Peygamber Efendimize mahsus hâllerin anlatıldığı eser 1997'de Beyrut'ta basılmıştır.
2- "Tuhfetü'l-habaib bi'n-nehy an salati'r-regaib"
3- "El-Ehadisü'l-müntehabe": Seçme hadisleri toplayan eserin bir nüshası Beyazıt Devlet Kütüphanesi Beyazıd Kısmı No: 905'te vardır.
4- "El-Mesalikü'l-ilmiyye li'l-hadisi'l-müselles bi'l-evveliyye": 838'de kaleme alınan eserin bir nüshası Darü'l-kütübi'l-Mısriyye'dedir.
5- "El-Livaü'l-mu'lem fî şerhi mevatini's-salat ale'n-Nebiyyi'l-muhterem": Peygamber Efendimize salat ve selam getirilmesi gereken 55 yeri anlatmaktadır. Bir nüshası Süleymaniye Kütüphanesi Esad Efendi Kısmı No: 1520'de vardır.
6- "El-Ravdü'n-nadr fî hali'l-hadr": Bir nüshası Süleymaniye Kütüphanesi Laleli Kısmı No: 1799'da kayıtlıdır.
7- "Zehrü'r-riyad fî reddi ma şeneahü'l-Kadı Iyad": Namazlarda 50 ka'dede salavat okumakla ilgilidir. Bir nüshası Süleymaniye Kütüphanesi Esad Efendi Kısmı No: 1520'de kayıtlıdır.
8- "El-İktisab fî telhisi'l-Ensab": Sem'anî'nin eserinin özetidir. Dört ciltlik bu eserin müellif hattı 3. cildi Millet Kütüphanesi Feyzullah Efendi Kısmı No: 1377'de kayıtlıdır.
9- "El-Lumau'l-elmaiyye li a'yani'ş-Şafiiyye": Sübkî'nin Tabakat'ının özeti ve olmayanların ilavesi şekliyle kaleme alınmıştır. Bir nüshası Irak Müzesi Kütüphanesi'nde Hızanetü'l-Alusî No: 6242'de kayıtlıdır.
10- "El-İftirad fî def'i'l-itiraz": Hazreti Hızır hakkındadır.
İbnü'l-Haydırî'nin yazdığı "Zehrü'r-riyad fî reddi ma şeneahü'l-Kadı Iyad" adlı eserin yazma nüshasının ünvan sayfası (sağda) ve ilk sayfası (ortada) ve matbu nüshası kapak sayfası (solda). Yazma nüsha Ezher Kütüphanesi No: 324637'de kayıtlıdır.
11- "Mecmau'l-uşşak alâ tavzihi Tenbihi'ş-Şeyh Ebu İshak"
12- "Risale fî meseleti's-sema"
13- "Cüz fî ademi sihhati ma nukile an Bilal bin Rebah"
Kaynaklarda geçen diğer eserleri de şunlardır:
"El-Berku'l-lumu lu keşfi'l-hadisi'l-mevdu", "El-Menhelü'l-carî el-Mücerred min fethi'l-barî", "Suudi'l-merakî Şerhu Elfiyyeti'l-Irakî", "Es-Safa bi tahriri'ş-Şifa", "Takvimü'l-esel fî tafdili'l-leben ale'l-asel", "Bugyetü'l-mübtegî", "Tahrirü't-tafsil fî ruvati'l-merasil".
