Kurtuba'da yetişen Malikî mezhebi âlimlerinden. İsmi, Muhammed bin Yahya bin Ahmed bin Muhammed bin Abdullah et-Temimî el-Kurtubî el-Malikî; künyesi, Ebu Abdullah olup, “İbnü'l-Hazza” diye meşhur olmuştur. “İbnü'l-Hıda” da denilmektedir. 347 (m. 958) senesinde, Endülüs'ün Kurtuba şehrinde doğdu. Hazza isminde bir zatın soyundandır. Dedeleri olan bu zat, büyük bir ayaklanmada, topluluğun emiri ve Şam'dan Endülüs'e gelen Benî Ümeyye'nin azatlı kölelerinin de reisiydi. Onun oğulları, Endülüs sultanlarının hizmetinde bulunarak refah içinde yaşadılar.
İbnü'l-Hazza, hadis ve fıkıh ilimlerinde büyük bir âlimdi. İlim öğrenmek için birçok memleketi dolaştı. Oralarda çok âlim ile karşılaştı, onlardan ilim aldı. Belagat sahibi bir edip idi. Çok güzel hitabeti vardı. İşbiliyye (Sevilla), sonra Sarakusta (Saragossa) kadılığına tayin edildi. Bu vazifede iken, 416 (m. 1025) senesi Ramazan ayında vefat etti.
İbnü'l-Hazza, Arap edebiyatında birçok meselelerde derin ilme sahipti. Hadis ilminde çok yükseldi. Hadis ravilerine ait bilgisi çoktu. İlimdeki vesikaları, delil ve senet olacak şeyleri iyi bilirdi. İyi bir hatip olup, rüya tabirleri yapardı. Endülüs'te bulunan İbn-i Zirb, İbn-i Battal, İbnü's-Süleym, İbn-i Avnillah ve diğer âlimlerle buluşup onlardan ilim aldı, hadis-i şerif öğrendi. Daha sonra çeşitli seyahatler yaptı. Kayrevan'da İbn-i Ebu Zeyd'le karşılaştı. Kendisiyle beraber, birçok kimseler ondan fıkıh ilmini öğrendiler. Ondan, bütün eserlerini okuyup öğrenmişti. Hacca gitti. Mısır'da Nüalî, Ebü'l-Kasım Abdurrahman el-Cevherî, Abdülganî ve daha başkalarıyla karşılaştı. Onlardan da ilim alıp, hadis-i şerif rivayet etti. Ayrıca; Ebu İsa el-Leysî, Ahmed bin Sabit ve diğer âlimlerden de hadis-i şerif rivayet etmiştir.
Sonra Endülüs'e döndü. Orada Ebu Muhammed el-Asilî'den hiç ayrılmayıp, ondan fıkıh ilmini öğrendi. Derecesi onunla beraber yükseldi. Sultan, onu, Belensiye taraflarında; vesikalar, şûra, kadılık ve diğer işleri yürütmekle vazifelendirdi. Berberîlerin isyanı çıkınca, Endülüs sınırında bulunan Tekliye şehri kadılığına tayin edildi. Sonra Sarakusta (Saragossa) şehrine yerleşti ve orada vefat etti.
Eserleri
Kıymetli eserler yazdı. Başlıcaları şunlardır:
1- El-İstinbat li me'ani's-sünen ve'l-ahkam min ehadisi'l-Muvatta': İmam-ı Malik bin Enes hazretlerinin Muvatta' kitabının şerhi olup, hepsi 80 cüzdür.
2- El-Büşra fî ibareti'r-rü'ya: Rüya tabirlerine ait bir eseri olup, on cüz hâlindedir.
3- Kitabü'l-hutab ve'l-hutaba: Hitabet ilmine dair bir eserdir. İki cüz hâlindedir.
4- Kitabü'l-inba alâ esmaillahi teala: Allahü Teâlâ'nın isimlerinin manasını açıklayan bir eserdir.
5- Et-Ta'rif bi ricali'l-Muvatta: Muvatta kitabındaki hadis-i şeriflerin erkek ve kadın ravileri hakkında bir eserdir. Fas'ta Hazanetü'l-Karaviyyin Kütüphanesi'nde yazması vardır.
