Fıkıh, hadis ve tarih âlimi. İsmi Ömer bin Ali bin Ahmed bin Muhammed bin Abdullah el-Ensarî el-Vadiyaşî el-Endülüsî et-Tekrurî el-Mısrî olup künyesi Ebu Hafs'tır. Lakabı Siraceddin'dir. İbnü'l-Mülakkın diye meşhurdur. 723 (m. 1323) senesi Rebiulevvel ayında Kahire'de doğdu. 804 (m. 1401) senesi Rebiulevvel ayının altıncı günü orada vefat etti.
Babası Nureddin; Endülüs'ün Vadiaş (Guadix) şehrinden olup kültürlü, Kur'an-ı Kerim ve kıraat vecihlerini, lügat, nahiv gibi ilimleri bilen bir zattı. Daha sonra babası, Batı Afrika'da et-Tekrur beldesine gidip yerleşti. Oranın halkına Kur'an-ı Kerim, nahiv ve benzeri ilimleri öğretti. Sonra da Mısır'a gitti. Orada evlendi. Aradan çok geçmeden, 724 (m. 1324) senesinde vefat etti. Oğlu Siraceddin, o esnada bir yaşındaydı.
Vefatından az önce, arkadaşlarından salih bir zat olan Şeyh Şerefeddin İsa el-Mağribî'ye vekâlet verip oğlu Siraceddin için vasiyette bulundu. Bu zat, İbn-i Tulun Camii'nde insanlara Kur'an-ı Kerim okur, onlar da ezberlerdi. O sebepten de el-Mülakkın dendi. Daha sonra bu zat, Siraceddin'in annesi ile evlendi. Siraceddin'in talim ve terbiyesi ile meşgul oldu. Bu sebeple de Siraceddin, İbnü'l-Mülakkın diye anıldı. İsa el-Mağribî, ona Kur'an-ı Kerim'i öğretti. Malikî mezhebi fıkhını öğrenmesini istedi.
İbnü'l-Mülakkın, bunun yanında Şafiî mezhebi fıkhını iyi öğrendi. El-Minhac kitabını okuyup ezberledi. İbn-i Seyyidü'n-nas ve Kutbüddin el-Halebî'den okudu. Mısır, Halep, Şam'da birçok zattan ilim öğrendi. Fıkıh ilmini; zamanının büyük âlimlerinden olan Takıyyüddin es-Sübkî, Kemaleddin en-Neşaî, İzzeddin bin Cema'a'dan, Arap dili ve edebiyatını; Ebu Hayyan el-Gırnatî, Cemaleddin bin Hişam, Şemseddin Muhammed bin Abdurrahman'dan, kıraat ilmini; Burhaneddin er-Reşidî'den, Hadis ilmini; Ebü'l-Feth bin Seyyidü'n-nas, Kutbüddin el-Halebî, Ebu Abdullah es-Serrac, Muhammed bin Gali, Zeyneddin Abdurrahman bin Abdülhadî, Ahmed bin Küştagdî, Hasan bin Sedidüddin, Ahmed bin Ali bin Ömer el-Halebî, Ahmed bin Ali el-müttekî, Muhammed bin Ahmed el-Farukî, Sadreddin Ebü'l-Kasım el-Meydumî, İbrahim bin Ali ez-Zerzarî, Zeyneddin Ebu Bekr bin Kasım er-Rahbî, Alaeddin el-Moğaltay'dan öğrendi.
770 (m. 1368) senesinde Şam'a gitti ve Fahreddin bin el-Buharî'nin talebelerinden olan İbnü'l-Emile ve başkalarından okudu. Âlim ve kâmil bir zat olup ders okutmaya, fetva vermeye başladı. Darülhadisi'l-Kâmiliyye'de idarecilik yaptı. Zamanının en önde gelen âlimlerinden olup hadis-i şerif ilmine çok hizmette bulundu. Hususiyetle Şafiî mezhebi fıkhının inceliklerini öğretti. Onun hakkında Burhaneddin el-Halebî; “O, her ilim dalında bilgi sahibiydi.” buyurdu. İbn-i Hacer de onun hakkında; “İnsaf ve güzel ahlâk sahibi olup ilmî çalışmalarla meşgul olan, güleryüzlü bir zattı.” demektedir.
Eserleri
İbnü'l-Mülakkın, üçyüzden fazla eser yazdı. Eserlerindeki ifade, ders anlatırken olan ifadesinden çok daha güzeldi. Son zamanlarına doğru, eserlerinin büyük bir kısmı yandı. Bu durum onu çok üzdü. Bu sebeple de hastalandı. Eserlerinden bazıları şunlardır:
1- Şevahidü't-tavzih fî şerhi'l-Camii's-Sahih: Buharî şerhidir. Çeşitli kütüphanelerde, mesela Millet Kütüphanesi Feyzullah Efendi Kısmı No: 377-392 numarada çeşitli ciltleri vardır. Kitabın Enbiya ve Menakıb bölümleri 1998'de Mekke'de basılmıştır.
2- Muhtasaru İstidraki'l-Hafız ez-Zehebî: Zehebî'nin Telhisü'l-Müstedrek'inin özetidir. En-Nüketü'l-litaf adıyla da bilinir. 1411'de Riyad'da basılmıştır.
3- El-Bedrü'l-münir fî tahrici ehadisi'ş-şerhi'l-kebir: Rafiî'nin Fethu'l-aziz adlı eserindeki hadislerin tahricidir. Kendisi bu eseri kısaltmış ve 1987'de Beyrut'ta basılmıştır. Asıl eserin üç cildi de 1414'te Riyad'da basılmıştır.
4- El-İ'lam bi fevaidi Umdeti'l-ahkâm: Cemmalî'nin eserinin şerhidir. 1997'de Riyad'da basılmıştır.
5- Tuhfetü'l-muhtac ila edilleti'l-Minhac: Nevevî'nin Minhac adlı eserindeki fıkhî hükümlerin dayandığı hadisleri ihtiva eder. 1406'da Mekke'de basılmıştır.
6- İzahu'l-İrtiyab fî ma'rifeti me yeştebihu ve yetesahhafu mine'l-esma ve'l-ensab ve'l-elfaz ve'l-küna ve'l-elkabi'l-vakıa fî Tuhfeti'l-Minhac: On varaklık bir çalışma olup Darü'l-kütübi'l-Mısriyye'de bir nüshası vardır.
7- El-Bülga fî ehadisi'l-ahkam: Müellif kendi Tuhfe kitabındaki Buharî ve Müslim'in ittifak ettiği 475 hadisi bir araya getirmiştir. 1411'de Şam'da basılmıştır.
8- Tezkiretü'l-muhtac ila ehadisi'l-Minhac: Beydavî'nin Minhac adlı eserindeki hadislerin tahricine dairdir. 1994'te Beyrut'ta basılmıştır.
9- El-Muknî fî ulumi'l-hadis: Hadis usulünü dair olup 1992'de Riyad'da basılmıştır.
10- Et-Tezkire fî ulumi'l-hadis: Bir önceki eserin özetidir. 1408'de Amman'da basılmıştır.
11- Tezkiretü'l-ahyar bima fi'l-vasit mine'l-ahbar: Gazalî'nin Vasit adlı eserindeki hadislerin tahricidir. Bir nüshası Topkapı Sarayı Kütüphanesi III. Ahmed Kısmı No: 473'te kayıtlıdır.
12- Gayetü'l-me'muli'r-ragıb fî ma'rifeti ehadisi İbni'l-Hacib: Bir nüshası Süleymaniye Kütüphanesi Damad İbrahim Paşa Kısmı No. 396'da vardır.
13- İncazü'l-va'di'l-vefî fî şerhi camii't-Tirmizî: 153 varaklık müellif hattı nüsha Chester Beatty Library No: 5187'de kayıtlıdır.
14- Ma temessü ileyhi'l-hace ala Süneni İbn-i Mace: Bir nüshası Edirne Selimiye Kütüphanesi No: 487'de kayıtlıdır.
15- Şerhu Zevaidi Müslim ale'l-Buharî.
16- Umdetü'l-muhtac ila Kitabi'l-Minhac: Nevevî'nin Minhacu't-talibîn adlı eserinin şerhidir. Chester Beatty Library No: 3361'de bir nüshası vardır.
17- Ucaletü'l-muhtac ila tevcihi'l-Minhac: Yukarıdaki eserin kısaltılmışıdır. Bir nüshası Süleymaniye Kütüphanesi Turhan Valide Sultan Kısmı No: 144'te kayıtlıdır.
18- El-İşarat ila ma vakaa fi'l-Minhac mine'l-esma ve'l-emakin ve'l-lugat.
19- Et-Tezkire fi'l-fıkhi'ş-Şafiî: 1990'da Cidde'de basılmıştır.
20- El-Eşbah ve'n-nezair fi'l-fıkh: Bir nüshası Topkapı Sarayı Kütüphanesi III. Ahmed Kısmı No: 752'de kayıtlıdır.
21- Hulasatü'l-fetavî fî teshili esrari'l-Havî: Eserin bir nüshası Bağdat Evkaf Kütüphanesi'nde, müellifin yaptığı bir özeti de Süleymaniye Kütüphanesi Fatih Kısmı No. 2284'te kayıtlıdır.
22- Gunyetü'l-fakih fî şerhi't-Tenbih: Bir nüshası Süleymaniye Kütüphanesi Ayasofya Kısmı No: 1341'de kayıtlıdır.
23- El-Kelam ala Süneni'l-cum'a kableha ve ba'deha: Hindistan'da 1314'te basılmıştır.
24- Ikdü'l-müzheb fî tabakati hemeleti'l-mezheb: 1200 kadar Şafiî âliminin hayatını anlatır. 1997'de Beyrut'ta basılmıştır.
25- Tabakatü'l-evliya: Evliya hayatlarını anlatır. 1973'te Kahire'de basılmıştır.
26- Nüzhetü'n-nüzzar fî kudati'l-emsar: Mısır kadılarının hayatını anlatır. 1996'da Kahire'de basılmıştır.
27- İkmalü Tehzibi'l-kemal: Bir nüshası Süleymaniye Kütüphanesi Kılıç Ali Paşa Kısmı No: 190'da vardır.
28- Dürerü'l-cevahir fî menakıbı Şeyh Abdülkadir: Eserin bir nüshası Süleymaniye Kütüphanesi Hasan Hayri Abdullah Efendi Kısmı No: 171'de kayıtlıdır.
29- Tefsiru garibi'l-Kur'an: Alfabetiktir. 1987'de Beyrut'ta basılmıştır.
30- Gayetü's-sul fî hasaisi'r-Resul: 1993'te Beyrut'ta basılmıştır.
31- Hadaiku'l-hakaik.
