Şafiî mezhebi fıkıh, hadis, tefsir, usul-i fıkh, edebiyat ve nahiv âlimi. İsmi Muhammed bin Ali bin Abdülvahid bin Yahya bin Abdürrahim ed-Dükkalî'dir. Künyesi Ebu Ümame olup lakabı Şemseddin'dir. İbnü'n-Nakkaş diye bilinir. 720 (m. 1320)'de doğdu. 763 (m. 1361) yılı Rebiulevvel ayında Kahire'de vefat etti. Aslen Mağriblidir.
Kıraat ilmini, Burhaneddin er-Reşidî'den, Arabî ilimleri, Ebu Hayyan Muhib Saig ve başkalarından aldı. Haviyü's-Sagîr adlı eseri ezberledi. “Mısır'da ilk önce onu ezberledim.” derdi. Şihabeddin Ensarî ve Takıyyüddin Sübkî'nin yanında ilimle meşgul oldu. Çeşitli ilimlerde mütehassıs oldu. Dersler okutup fetva verdi. İnsanlara vaaz ve nasihat eyledi. Meşhur hatiplerdendi. Güzel şiir ve nesir yazardı. Mısır'da büyük bir mertebeye yükselip ilminin çokluğu insanlar arasında yayıldı. Ezher ve Aslem camileriyle Ümmü Anuk (Anukiyye) Hankahı ve birçok medresede ders verdi.
Takıyyüddin Sübkî zamanında Şam'a geldi. Orada vaaz ve nasihatla meşgul oldu. Hiç zorluk çekmeden, çok fasih ve güzel konuşurdu. Vaazlarını dinlemek için pek çok insan gelirdi. İbn-i Kesir der ki: “İbnü'n-Nakkaş; fakih, nahiv âlimi, şair ve vaizdi. Çeşitli ilimlerde mütehassıstı.”
Safdî de der ki: “Şam'a geldiğinde Sübkî kendisine çok ikramda bulundu, onu övdü. Devlet ileri gelenleri yanında kıymeti vardı. Şam'dan sonra Hama'ya da gitti ve orada da hürmet ve ikram gördü, İzzeddin bin Cema'a, ona Salihiyye'de vazife vermiştir.”
İbnü'n-Nakib Mısrî'nin yazdığı Umdetü's-salik ve uddetü'n-nasik adlı Şafiî fıkıh kitabının kapak sayfası (sağda) ve bu eserin yazma nüshasının ilk iki sayfası (solda). Eser Melik Suud Üniversitesi Kütüphanesi No: 684'de kayıtlıdır.
Eserleri:
1- Şerhü't-Teshil, 2- Şerhü'l-Umde: 8 cilttir. 3- Şerhu Elfiyeti İbn-i Malik, 4- Kitabü'n-Nezair ve'l-Füruk, 5- Tahricü Ehadisi'r-Rafiî, 6- Tefsirü'l-Kur'an: Uzun bir tefsirdir. Bu tefsirine Es-Sabık ve'l-Lahık adını vermiştir. 7- El-Mezemme fî isti'mali ehli'z-Zimme: Devlet kadrolarında zimmî, gayri müslimlere vazife verilmemesine dairdir. Darü'l-kütübi'l-Mısriyye'de bir nüshası (Tarih No: 3952) vardır. 1852'de Fransızcaya tercüme edilmiştir. 8- İhkamü'l-Ahkâm: Ahkam hadislerine dairdir. 1989'da Kahire'de basılmıştır.
