Hanbelî mezhebindeki hadis ve fıkıh âlimlerinden. İsmi, Abdülvehhab bin Ahmed bin Abdülvehhab bin Celebe el-Bağdadî el-Harranî el-Cezzar; künyesi, Ebü'l Feth'tir. Ebü'l-Feth Kadîy-i Harran diye bilinir. Bağdat'a nisbetle el-Bağdadî, Harran'a nisbetle el-Harranî denilmiştir. Doğum tarihi bilinmemektedir. İlim tahsilinde bulunmak için Bağdat, Harran ve daha başka yerlere seyahatler yapmış ve kıymetli eserler tasnif etmiştir. 476 (m. 1083) senesinde Harran'da şehit edildi. Kabri orada olup, ziyaret mahallidir.
Bağdat'ta oturan Kadı Ebü'l-Feth, orada Ebu Ya'lâ'nın yanında uzun zaman bulunarak Hanbelî fıkhını öğrenmiş ve ince meselelerine vakıf olmuştur. Ayrıca ondan ve Berkanî, Ebu Talib el-İşarî, Ebu Ali bin Şazan, Ebu Ali bin Şihabü'l-Akberî gibi zamanının en büyük hadis âlimlerinden de hadis-i şerif dinlemiştir. Bundan sonra Harran'a yerleşen Ebü'l-Feth, burada da Ebü'l-Kasım ez-Zeydî'nin sohbetinde bulundu ve ondan ilim aldı. Kadı Ebü'l-Feth'ten, Hibetullah bin Abdülvaris eş-Şirazî ve başka âlimler ilim öğrenip hadis-i şerif rivayetinde bulunmuştur.
İbn-i Ömer; onun, fıkıh ilminde derin, tesirli, fasih bir dille vaaz veren bir âlim olduğunu bildirmiştir. Ebu Ya'lâ'nın meclisinde ilim öğrenmek için Bağdat'a geldi. Ondan fıkıh öğrendi ve pek çok kitap yazdı. Ebu Ya'lâ, Harran kadılığında bulunuyordu. Zamanın emirine Ebü'l-Feth'in kendi yerine Harran'a kadı olmasını tavsiye eden bir yazı gönderdi. Ebü'l-Feth, kadılığında Hanbelî mezhebini yaydı ve birçok kimselerin Hanbelî mezhebine girmesine çalıştı. Uzun zaman Harran'ın müftüsü, vaizi ve hatibi olarak vazife yaptı. Aynı zamanda Harran'ın müderrisi olup, onlara ilim öğretti.
O zaman, Kur'an-ı Kerim'in mahluk (sonradan yaratılmış) olduğuna inanan kimselere cevap vermiş, onların bozuk inançlarından dönüp, doğru iman sahibi olmalarını sağlamış, Kur'an-ı Kerim'in mahluk olmayıp, Allah kelamı olduğunu isbat etmiştir. Eshab-ı Kiram'a düşman olan bozuk itikatlı kimselerle mücadele eden ve onlara emr-i ma'rûf ve nehy-i münker yapan Kadı Ebü'l-Feth, Resulullah'ın sünnetine tam ittiba eden Müslümanların yolu olan Ehl-i Sünnet yoluna çok hizmet etmiştir.
Zamanında Harran, Müslim bin Kureyş'in emrindeydi ve kendisi de Eshab-ı Kiram düşmanı bir kimseydi. Kadı Ebü'l-Feth, Harran'ın, Eshab-ı Kiram'ı seven, Ehl-i Sünnet itikadında olan Türkmen emiri Çubuk'a teslim edilmesine karar vermişti. Fakat İbn-i Kureyş ondan çabuk davranıp, Kadı Ebü'l-Feth'in bulunduğu Harran kalesini kuşatarak, surları mancınık atışlarıyla yıkmış ve orayı almıştır. Kadı Ebü'l-Feth'i, çocuklarını ve onu seven arkadaşlarını şehit etmiştir.
Ebu Ya'lâ el-Hanbelî'nin bulunduğu bir mecliste şu şiiri söyledi: “Ey ilim talebesi! Keskin kılıç ol batıllara ve bidat ehline meyyal olan bütün yollara. İnsanlar görsün veya görmesin, ilminle amel et, gün gelir bu hâllerin sana fayda verir elbet. Ey talebe! Bidat ehline meyletme, sayma kâfir, Zira bidat ehli kıyl-ü kal ile seni sapıtır. Âlimlerin birbirinden naklederek, darbımesel olarak sana kadar getirdikleri bilgileri al. Hâlisane, anlayarak doğru yola uy, dikkat et, Hamd edici bir hayat yaşa, dalaleti terk et.”
Eserleri:
Ebü'l-Feth pek çok eser yazmıştır. Meşhur olanları şunlardır:
1- Rüusü'l-mesail,
2- Usul-i fıkh,
3- Usul-i din,
4- Kitabü'n-nizam bi hisali'l-aksam.
