Hanefî mezhebi fıkıh âlimlerinin büyüklerinden. İsmi, Abdurrahman bin Muhammed bin Emirveyh bin Muhammed bin İbrahim el-Kirmanî olup; künyesi, Ebü'l-Fadl'dır. Lakabı Rükneddin ve Rüknü'l-İslam'dır. İbn-i Emirveyh diye de tanınmıştır. 457 (m. 1065) senesi Şevval ayında Kirman'da doğdu. 543 (m. 1149) senesi Zilkade ayının 20'sine rastlayan Cuma günü Merv şehrinde vefat etti.
İlk tahsilini babasının yanında tamamladıktan sonra, ilim öğrenmek için Merv'e gitti. Orada Fahrü'l-kudat Muhammed bin Hüseyin el-Ersabendî'den fıkıh ilmini öğrendi. Başka âlimlerin ilim meclislerinde de bulunup istifade etti. Daha sonra diğer memleketlere de ilim tahsili için seyahatler yapmıştır.
Kirmanî hazretlerinin ilim öğrenmekteki gayreti çok fazlaydı. Büyük bir gayret ve edeple hocasının derslerine devam ediyordu. İlmi her an artıyor, derecesi yükseliyordu. Bir taraftan ilim öğreniyor, diğer taraftan da yazıyor ve bunları yayıyordu. Fıkıhtan başka, tefsir, hadis ve diğer ilimlerde çok derin âlim oldu. Kirmanî, zamanında Horasan'da bulunan Hanefî mezhebi âlimlerinin en büyüklerinden olup, eşi benzeri yoktu. Âlimlerin reisi, en üstünü idi. Ondan sonra Horasan'da böyle büyük bir âlim yetişmemişti. Her taraftan talebeler, ilim aşıkları etrafında toplanmaya başladı.
Ebü'l-Feth Muhammed bin Yusuf el-Kantarî es-Semerkandî, Abdülgafur bin Lokman el-Kerderî, Bedreddin Ömer bin Abdülkerim el-Buharî, Ebu Bekr Muhammed bin Abdürreşid el-Kirmanî ve başka yüzlerce âlim kendisinden ilim öğrenip istifade etmişlerdir. Ondan aldıkları ilmi ve onun eserlerini çeşitli memleketlere, çok uzak yerlere kadar yaydılar. Kendisi ve talebeleri her tarafta tanındı. Herkes tarafından sevilir, kendisine hürmet edilirdi. Birçok kimsenin saadetine vesile olmuştur.
“Allah'a tövbe ediniz, ben ise her gün ona yüz defa tövbe ederim.” Hadis-i Şerif
Eserleri:
1- Et-Tecrid: Et-Tecridü'r-Rüknî diye de bilinir. Fıkıh ilmine dairdir. Bir nüshası Murad Molla Kütüphanesi, No: 1084'te vardır. Talebesi Kerderî tarafından El-Müfid ve'l-mezid adıyla şerh edilmiştir. 2- El-İzah: Kerhî'nin Muhtasar'ının şerhidir. Birçok yazma nüshası vardır. Mesela Carullah Efendi, No: 586, Esad Efendi, No: 964 vb.dir. 3- Şerhu'l-Camii'l-Kebir: İşaratü'l-Camii'l-kebir adıyla da anılan eserin bir nüshası Laleli Kütüphanesi, No: 804'te vardır. 4- Fetava: bir nüshası Yeni Cami Kütüphanesi No: 626'da vardır. Ayrıca diğer birçok âlimin fetvası ile birlikte Cevahiru'l-fetava adıyla bir nüsha da Carullah Efendi, No: 921'de vardır.
Bunlardan başka Kirmanî'nin Kitabü'l-Hayz adlı bir eserinin de bulunduğu bildirilmektedir.
Kirmanî'nin Muhtasaru Kerhî'ye yazdığı El-İzah adlı şerhin unvan sayfası (sağda) ve ilk iki sayfası (solda). Eser Köprülü Kütüphanesi No: 540'da kayıtlıdır.
