Sultan İkinci Murad Han zamanında yetişen Osmanlı âlimlerinden. İsmi Şükrullah bin Ahmed olup nisbeti Rumî'dir. Doğum tarihi ve yeri kaynaklarda bildirilmemektedir. 864 (m. 1459) senesinde vefat etti. 894 (m. 1489) senesinde vefat ettiğini söyleyenler de vardır. İstanbul'da Şeyh Vefa haziresinde medfundur. Sultan İkinci Murad Han zamanında, faziletli, irfanı ve bilgisinin çokluğu ile övülen, devlet adamları ve halk tarafından sevilen bir kimseydi. Sultan Murad Han, Mevlana Şükrullah'ı çok sever ve itimat ederdi. Hatta bazı mühim işleri ona havale ederdi. Bir defasında Osmanlılar Avrupa'da haçlılarla uğraşırken, Karamanoğulları da Osmanlı sınırına tecavüz ettiler. Beyşehir'i alarak Isparta'ya kadar ilerlediler. Rumeli'de haçlılar yenilince Osmanlılar Karamanoğulları ile olan anlaşmazlıklarını hâlletmek istediler. Derhal Karamanoğulları üzerine ordu gönderildi. Zor durumda kalan Karamanoğlu İbrahim Bey, memleketinin en yüksek âlimlerinden Mevlana Hamza Karamanî'yi, özür dilemek ve sulh yapmak için Sultan İkinci Murad Han'a gönderdi. Sultan da 839 (m. 1435)'te Karamanoğlu İbrahim Bey'in özrünü kabul ettiğini bildirmek için Mevlana Şükrullah'ı gönderdi. Mevlana Şükrullah, Sultan Murad Han'ın vefatından sonra Fatih Sultan Mehmed Han zamanında da aynı itibarı gördü. Fatih Sultan Mehmed Han tarafından da sevilirdi.
Eserleri: Hacca gittiği sırada, Mısır âlimlerinden de istifade etti. Çeşitli dinî ve fennî ilimlerde âlimdi. Yazdığı eserlerinden bazıları şunlardır:
1- Minhacü'r-reşad: Bu kitabını, o zaman bilinen 145 ilim ve fenden istifade ederek yazdığını söyler. Bir nüshası Süleymaniye Kütüphanesi Ayasofya Kısmı No: 2112'de vardır.
2- Fütuhat fi'l-Cefr
3- Camiu'd-Daavat: Süleymaniye Kütüphanesi Ayasofya Kısmı No: 2783'te nüshası var.
4- Enisü'l-arifin
5- Şerhu Kasideti'l-Emali
6- Behçetü't-tevarih: Bu kitabı, 861 (m. 1456) senesinde yazmıştır. Bir nüshası Süleymaniye Kütüphanesi Ayasofya Kısmı No: 2990'da vardır.
Mevlana Şükrullah'ın medfun bulunduğu İstanbul'da Şeyh Vefa Camii haziresi.
13 bölüm hâlinde tertip etmiştir.
-
1Bölüm; kâinatın yaratılışından bahseder.
-
2Bölüm; Peygamberlerden (aleyhimüsselam) bahseder.
-
3Bölüm; Peygamberimizin nesebinden bahseder.
-
4Bölüm; Peygamber Efendimizin dünyayı teşrif etmelerinden ve o andaki garip hadiselerden bahseder.
-
5Bölüm; Peygamberimizin çocuklarını ve hanımlarını anlatır.
-
6Bölüm; Aşere-i Mübeşşere'den bahseder.
-
7Bölüm; Sahabe-i Kiramın büyüklerinden bahseder.
-
8Bölüm; âlimleri anlatır.
-
9Bölüm; tasavvuf büyüklerinden bahseder.
-
10Bölüm; hâkimlerden bahseder.
-
11ve 12. Bölüm; İran, Emevî ve Abbasî sultanlarından bahseder.
-
12Bölüm; Osmanlı sultanlarından bahseder.
Farsça olan bu eser, İranlı şair Muhlis tarafından Türkçeye çevrilerek Kanunî Sultan Süleyman Han'a hediye edilmiştir. Bu tercümenin bir nüshası Süleymaniye Kütüphanesi İzmir Kısmı No: 445'te kayıtlıdır.
