Mısırlı hukukçu ve devlet adamı. 1237'de (m. 1821-22) Yukarı Mısır'daki Mellevî'de doğdu. Babası Anadolu'dan Mısır'a göçmüş Kadri Ağa'dır. Annesi Mısırlı'dır. İlk öğrenimini bu şehir de yaptı. Ardından Kahire'de Rifaa Rafi” et-Tahtavî'nin müdür olduğu Yabancı Diller Okulu'na devam etti ve Fransızca öğrendi. Bu okul, özellikle Fransız kanunlarının ve hukuk kitaplarının Arapça'ya tercüme edilmesinde önemli bir rol üstlenmişti. Muhammed Kadri mezun olduktan sonra aynı okulda yardımcı mütercim olarak göreve başladı. Tercüme faaliyetlerini Maliye Nezareti'ndeki mütercimliği sırasında da sürdürdü.
Bu arada hukuka ilgi duyarak Ezher'de İslam hukuku derslerine devam etti. Kavalalı İbrahim Paşa kumandasındaki Mısır ordusu Suriye'de yönetimi ele geçirince Şam'a vali tayin edilen Şerif Paşa katip olarak onu da yanında götürdü. Buradan İstanbul'a gidip bir süre kaldı ve daha sonra Kahire'ye döndü. Mustafa Fazıl Paşa Medresesi'nde Arapça ve Türkçe hocalığı yaptı. Ardından Hidiv İsmail Paşa tarafından oğlunun mürebbiliğine getirildi. Onun üstlendiği vazifeler arasında Hariciye Tercüme Kalemi reisliği de vardır. Muallimliği sırasında çeşitli alanlarda kitaplar yazdı ve Arapça-Fransızca sözlükler hazırladı.
Kadri Paşa, şer'iyye mahkemelerinin yanı sıra batılılaşma akımının etkisiyle kurulan mahkemelerin kanunlarını hazırlama işinde de çalıştı. Hidiv İsmail Paşa döneminde başlayan bu faaliyet sırasında belli başlı Fransız kanunları Arapça'ya çevrildi. "Code Civile"in Arapça'ya tercümesi Rifaa Bey'e, ceza kanununun tercümesi de Muhammed Kadri'ye verildi. Muhammed Kadri bu vazifesinin yanı sıra Fransız medeni kanununun tercümesinde de Rifaa Bey'e yardımcı oldu.
Bu arada Fransa'dan alınan kanunlarla İslam hukuku hükümlerinin uzlaştırılması problemiyle de ilgilendi. Tatbiku ma vücide fi'l-Kanuni'l-medeni mutabıkan li-mezhebi Ebi Hanife adıyla bir kitap yazdı. Bu faaliyetleriyle önemli bir hukukçu olarak öne çıkan Muhammed Kadri karma istinaf mahkemesi hakimliğine getirildi ve Adliye nazırı oluncaya kadar bu vazifede kaldı. 1299 (M. 1882) yılındaki Urabî Paşa isyanının ardından Hidiv Tevfik Paşa döneminde kurulan Şerif Paşa hükümetinde Adliye nazırı, dördüncü Şerif Paşa hükümetinde önce Maarif, ardından tekrar Adliye nazırı oldu. Adliye nazırı iken yeni mahkemelerle ilgili kanunların hazırlanmasına katkıda bulundu. Mısır medeni, ticaret ve ceza soruşturmaları kanunları ile Mısır'ın ilk anayasasının hazırlanmasına iştirak etti. Ardından emekliye ayrıldı. Son dönemlerinde gözleri artık görmeyen Muhammed Kadri Paşa 17 Rebiülevvel 1306'da (m. 21 Kasım 1888) vefat etti.
Eserleri:
1- "Mürşidü'l-hayran ila ma'rifeti ahvali'l-insan fi'l-muamelati'ş-şer'iyye ala mezhebi'l-İmam Ebi Hanife en-Nu'man": Hidiv İsmail Paşa, Osmanlı Devleti'ne fazla bağımlı olmamak için Mısırlı İslam Hukukçusu ve devlet adamı Muhammed Kadri Paşa.
Muhammed Kadri Paşa'nın yazdığı "Mürşidü'l-hayran ila ma'rifeti ahvali'l-insan fi'l-muamelati'ş-şer'iyye ala mezhebi'l-İmam Ebi Hanife en-Nu'man" adlı eserinin kapak sayfası (sağda) ve "El-Ahkamü'ş-şer'iyye fi'l-ahvali'ş-şahşiyye" adlı eserinin kapak sayfası (ortada) ve "Kanunü'l-adl ve'l-inşai fi'l-kaza'i ala müşkilati'l-evkaf" adlı eserinin kapak sayfası (solda).
Tanzimat sonrasında hazırlanan Mecelle-i Ahkam-ı Adliyye'yi yürürlüğe koymamıştı. Kadri Paşa, İslam hukukuna dayalı bir medeni kanun ihtiyacını karşılamak üzere "Mürşidü'l-hayran"ı kaleme aldı. Ancak bu taslak yürürlüğe konmadı, yayımlanması Kadri Paşa'nın ölümünden sonra gerçekleşti.
2- "El-Ahkamü'ş-şer'iyye fi'l-ahvali'ş-şahşiyye": Birinci bölümde aile hukuku, ikinci bölümde miras hukukuyla ilgili hükümler düzenlenmiş olup tamamı 647 maddedir.
3- "Kanunü'l-adl ve'l-inşai fi'l-kaza'i ala müşkilati'l-evkaf".
Kadri Paşa'nın bunların dışında Ed-Dürrü'l-müntehab min lugati'l-Fransiyyin ve'l-Arab, Tatbiku ma vücide fi'l-Kanuni'l-medenî mutabıkan li-mezhebi Ebi Hanife adlı eserleri bulunmaktadır.
