Tefsir, hadis ve Hanefî mezhebi fıkıh âlimi. İsmi Muhammed bin Kemaleddin bin Muhammed bin Hüseyin bin Muhammed bin Hamza'dır. 1024 (m. 1615) senesinde Şam'da doğdu. 1085 (m. 1674)'te orada vefat etti. Hazreti Hüseyin soyundandır.
Muhammed Hamza, babasının yanında yetişti. Kur'an-ı Kerim'i ve tecvidi, Hanefî âlimlerinden Ebu Bekr Süleymî ve Hanbelî âlimlerinden Şeyh Abdülbakî'nin yanında okudu. Sonra babası onu ilim öğrenmesi için Fakih Şemseddin Muhammed bin Mansur'un yanına gönderdi. Bir müddet sonra hocası Fakih Şemseddin, Muhammed Hamza'ya icazet verdi. Muhammed Hamza, Hocası Şemseddin'in, mübarek üç aylarda (Recep, Şaban, Ramazan) Şam'daki Emevî Camii'nde verdiği Sahih-i Buharî derslerine devam etti. Muhammed Hamza çok çeşitli dinî kitapları okuyup ezberledi. Bu ezberlediklerini çeşitli âlimlere okudu. Şihabeddin Ahmed, Seyyid Ahmed bin Ali Safurî, Necmeddin Gazzî, Şeyh Abdülkadir bin Minkâr, Şeyh Ömer el-Karî ve daha birçok âlimden ilim öğrendi.
Nakibü'ş-Şam Muhammed Hamza, ilim öğrenmek için birçok beldeye gitti. Daha sonra Şam'a döndü. Buraya yerleşerek kadılık yaptı ve ders verdi. Babası vefat edince onun yerine nakiblik vazifesini üzerine aldı. Muhammed Hamza'dan ders almak için çok sayıda insan geliyordu. Talebeleri ondan çok istifade ettiler. Büyük âlim Muhammed bin Muhammed bin Süleyman Mağribî, Ramazan bin Musa bin Atıf Ebü'l-Vehhab, Abdülhayy Ukrî ve daha birçok âlim onun talebelerindendir.
Eserleri
Muhammed Hamza'nın yazmış olduğu eserlerden bazıları şunlardır:
1- Haşiyetün alâ şerhi'l-Elfiyeti li İbn-i Nazım, 2- Divan-ı şi'r, 3- El-Beyan ve't-tarif fî esbabı vürudü'l-hadis: Bu eser matbudur. Hadiselerin sebeb-i vürudu konusunun en önemli kaynaklarındandır.
