Hadis ve Hanbelî mezhebi fıkıh âlimi. Künyesi, Ebu Sa'id olup; ismi, Muhammed bin Ali bin Amr (veya Ömer) bin Mehdi'dir. Memleketine nisbetle İsfehanî denildi. Nakkaş lakabıyla tanındı. 414 (m. 1023) senesi, Ramazan ayında vefat etti.
Baba ve dedelerinin de âlim olması, Ebu Sa'id Nakkaş'ın küçük yaşta ilim tahsiline başlamasına vesile oldu. Onun en çok istifade ettiği hocalarından biri de, annesinin babası Ahmed bin Hasan bin Eyyub Temimî idi. Abdullah bin İsa Hişabî, Ebu Muhammed bin Faris, Ahmed bin Ma'bed Simsar ve Ebu Ahmed A'sal'dan ilim tahsil edip hadis-i şerif dinledi. Bağdat'ta; Ebu Bekr Şafiî, İbn-i Mukassem, Ömer bin Sellem, Ebu Ali bin Savvaf'tan, Basra'da; Ebu İshak İbrahim bin Ali Hacimî, Hattabî, Habib bin Hasan Kazzaz, Kufe'de; Nezir bin Cennah Meharibî, Sabah bin Muhammed Nehdî'den, Merv'de; Hadir bin Muhammed'den, Cürcan'da; Ebu Bekr İsmail'den, Herat'ta; Ebu Hamid Ahmed bin Muhammed bin Hasnuye'den, Dinever'de; Ebu Bekr ibni Sinnî'den ve daha birçok âlimden ilim tahsil etti.
Ebu Sa'id Nakkaş hazretlerinin Fünunü'l-Acaib adlı eserinin de içinde yer aldığı Mecmuatü Eczai Hadisiyye adlı eserin kapak sayfası (sağda) ve el yazması nüshasının ünvan sayfası (solda).
Ayrıca Nişabur, Hemedan ve Nihavend'deki âlimlerden istifade etti. Harameyn'e gitti. Orada, çeşitli memleketlerden gelmiş olan büyük âlimlerin ilimlerinden istifade etti. Bu âlimlerin kitaplarını kopya edip, her eseri, bizzat yazan âlimden okudu. Yazan tarafından da doğruluğu tasdik edilmiş olan, bu pek kıymetli eserlerin içindeki bilgileri zihnine yerleştirdi. Yüzbin hadis-i şerifi ravileriyle birlikte ezberleyerek, hadis ilminde hafız oldu. Hadis rivayetinde sika (güvenilir) bir ravi idi. Hanefî, Hanbelî, Malikî ve Şafiî mezheplerinin hepsine ait bilgileri öğrendi. Hanbelî mezhebine göre fetva verirdi. Devamlı ilim öğrenmek, öğretmek ve ibadet etmekle meşgul olurdu.
Dünyaya hiç ehemmiyet vermez, kendisine yetecek kadar mal bırakır, kazancının fazlasını fakirlere sadaka olarak dağıtırdı. İnsanlara İslamiyeti anlatır, onları Cehennem ateşinden kurtarmaya gayret eder, Allahü Teâlâ'nın rızasını kazanmak için çalışırdı.
Seksen yıldan fazla yaşayan Ebu Sa'id Muhammed Nakkaş, pek çok talebe yetiştirdi. Onun ilminden istifade edenlerin birçoğu, zamanlarının ileri gelen âlimlerinden oldu. Onlar da hocaları gibi İslamiyete hizmet edip, Allahü Teâlâ'nın rızasını kazanmaya gayret ettiler. Ahmed bin Ali Hanefî, Ebu Mutî Muhammed bin Abdülvahid Sahhaf ve daha birçok âlim, Muhammed Nakkaş'tan ilim öğrenip, hizmet edenlerdendi.
Eserleri
Müslümanlara dinini öğretmek için gece gündüz çalışan Muhammed Nakkaş, zamanındakiler ve daha sonra gelenler tarafından istifade edilen pek çok kitap yazdı. Fıkıhta Kitabü'l-Kada', hadis ilmine dair Emalî'si, tasavvuf ve tarihine dair Tabakatü's-sûfiyye adlı eserleri bilinen kitapları arasındadır.
