Hanefî mezhebi fıkıh âlimi. Künyesi, Ebu Muhammed olup; ismi, Abdülaziz bin Osman bin İbrahim bin Muhammed bin Ahmed bin Muhammed bin Fadl bin Ca'fer bin Reca bin Zür'a'dır. Aslen Kûfelidir. En-Nesefî diye tanınır. İlim tahsilini Buhara'da yaptı ve Horasan'da kadılık vazifesinde bulundu. Bunun yanında ilim öğrenmek için Bağdat, Horasan ve Maveraünnehr'e giden Nesefî, 533 (m. 1138) yılında vefat etti.
El-Luknevî'nin İmadü'd-dünya “Dünyanın direği” diye övdüğü Nesefî, Ebu Bekr Muhammed bin Hibetullah bin Fail ve Ebu Tahir bin Ahmed Gülabadî'den ilim öğrenip fıkıh tahsil etti. Kendisinden ise; İmamü'l-Haremeyn Ebü'l-Kasım Mahmud bin Ubeydullah bin Sa'id el-Haraî es-Serahsî, Ebu Bekr Muhammed bin Ömer el-Felansî ve birçok âlim ilim öğrenmiş ve rivayette bulunmuştur.
Ebu Sa'id, onun hakkında; “Nesefî Horasan'da kadılık yaptı. Ömrü uzun oldu. Fetva almak için herkes ona müracaat ediyordu. Böylece Buhara'da methi dillerden düşmeyen bir kadı oldu. Babasından, Ahmed bin Abdülcebbar et-Tayurî ve başka bazı âlimlerden ilim öğrendi ve rivayette bulundu.” demektedir.
Eserleri: Nesefî hazretlerinin yazmış olduğu eserlerden bazıları şunlardır:
1- El-Münkız mine'z-zülel fî mesaili'l-cedel, 2- Kifayetü'l-fuhul fî ilmi'l-usul, 3- Et-Ta'likat fi'l-hılaf: Bu eser dört cilttir. 4- El-fusul fi'l-fetava, 5- Ravdatü'n-nasıhîn fî şerhi hutabi'l-erbaîn.
